Dagaalka Tigray: Imaaraadka iyo Sacuudiga oo Indhaha lagu Hayo Kaalintooda Xiisadda Itoobiya

Dagaallada dib uga soo cusboonaaday gobolka Tigray ee waqooyiga Itoobiya ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo xasilloonida Geeska Afrika, iyadoo doorka Imaaraadka Carabta iyo Sacuudi Carabiya ee xaaladda Itoobiya uu soo jiitay indhaha siyaasiyiinta iyo falanqeeyayaasha gobolka.

Labadan dal ee Khaliijka ayaa dano istaraatiiji ah ku leh Geeska Afrika, hase yeeshee mowqifyadooda ku aaddan xiisadda Itoobiya way kala duwan yihiin.

Imaaraadka ayaa si cad u muujiyey taageerada uu u hayo dowladda federaalka Itoobiya, halka Sacuudi Carabiya aanay weli si rasmi ah uga hadlin dagaallada cusub, inkasta oo ay hore uga qayb qaadatay dadaallo diblomaasiyadeed oo lagu dejinayey khilaafaadka gobolka.

Dagaalladan ayaa khatar gelinaya heshiiskii nabadeed ee Pretoria ee la saxiixay bishii Nofeembar 2022, kaas oo soo afjaray dagaalkii u dhexeeyey dowladda federaalka Itoobiya iyo xoogagga Tigrayga.

Xiisadaha sii kordhaya ee u dhexeeya Itoobiya iyo Eritrea ayaa sidoo kale kordhinaya walaaca laga qabo in colaadda hadda taagan ay isu beddesho iska horimaad ballaaran oo saameeya dalal kale oo gobolka ah.

25-kii Sebtembar 2026, Imaaraadka Carabta ayaa cambaareeyey weerarro uu sheegay inay TPLF iyo kooxo hubeysan oo xulafo la ah ku qaadeen ciidamada federaalka Itoobiya, iyo qabsashada garoomo diyaaradeed oo ku yaalla Tigray. Imaaraadku wuxuu sidoo kale walaac ka muujiyey dagaallada ku fiday deegaannada deriska la ah ee Canfarta iyo Amxaarada.

Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Imaaraadka, Sheekh Shakhboot bin Nahyan Al Nahyan, ayaa muujiyey garab-istaagga dowladda iyo shacabka Itoobiya, isagoo adkeeyey taageerada dalkiisu u hayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Itoobiya.

Wuxuu sidoo kale ku baaqay in la joojiyo colaadaha, la ilaaliyo dadka rayidka ah, lana ixtiraamo heshiiskii nabadeed ee Pretoria.

Mowqifkaasi wuxuu muujinayaa in Abu Dhabi ay taageersan tahay dowladda federaalka Itoobiya, iyadoo dhinaca kalena ku baaqaysa dejinta xiisadda iyo wada-hadal.

bayaanka Imaaraadku ma caddaynayo inuu dowladda Itoobiya siinayo kaalmo militari oo la xiriirta dagaallada cusub, mana jiro xog dadweyne oo xaqiijinaysa inuu awood u yeeshay inuu dhinacyada dagaallamaya ku qanciyo joojinta colaadda.

Imaaraadka ayaa dano dhaqaale iyo ganacsi oo muhiim ah ku leh Geeska Afrika, ayadoo Shirkadda DP World ee laga leeyahay Dubai ay maamusha dekedda Berbera ee Soomaaliya, waxaana sannadkii 2025 la bilaabay marin maraakiib oo isku xira Berbera iyo dekedda Jebel Ali ee Imaaraadka.

Xariirkaasi wuxuu abuuri karaa waddo ganacsi oo u adeegta suuqyada gudaha ee gobolka, oo ay ku jirto Itoobiya oo aan lahayn bad ay si toos ah uga soo degto badeecadaha.

Itoobiya ayaa tan iyo markii Eritrea ay xornimada qaadatay sannadkii 1993 si weyn ugu tiirsanayd dekedaha Jabuuti si ay ula macaamisho suuqyada caalamka, xaaladdaas ayaana qayb ka ah sababaha ay Addis Ababa muhiimad u siiso marin-badeedka iyo xiriirka ay la leedahay dalalka gobolka.

Dhanka Sacuudi Carabiya,ma jiro bayaan rasmi uu ka soo saaray dagaallada cusub ee Tigray, balse boqortooyadu waxay hore uga qayb qaadatay dadaallo lagu doonayey in lagu dejiyo xiisadaha u dhexeeya Itoobiya, Eritrea iyo dhinacyada kale ee gobolka.

Bishii Nofeembar 2025, warbixin ay baahisay xarunta cilmi-baarista Chatham House ayaa sheegtay in ilo xog-ogaal ahi ay sheegeen in Sacuudi Carabiya ay soo bandhigtay dhexdhexaadin u dhexeysa Itoobiya iyo Eritrea, xilli ay sii kordhayeen khilaafaadka ku saabsan marin-badeedka iyo amniga gobolka.

Falanqayn uu machadka Jarmalka ee SWP soo saaray bishii Juun 2026 ayaa tilmaantay in dadaalladii hore ee dhexdhexaadinta ay fashilmeen, iyadoo mid ka mid ah caqabadaha waaweyn uu ahaa inaan si buuxda looga wada xaajoon danaha Itoobiya ee ku aaddan dekedda Casab ee Eritrea.

Sacuudi Carabiya waxay muhiimad gaar ah siisaa amniga Badda Cas, oo ah marin muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah iyo dhoofinta shidaalka boqortooyada.

Warbixino falanqayn ah ayaa sidoo kale tilmaamay in Sacuudi Carabiya iyo Masar ay dano amni oo qaarkood la jaanqaadaan mowqifka Eritrea, gaar ahaan marka laga hadlayo hamiga Itoobiya ee helitaanka marin-badeedka Badda Cas, balse arrintaasi ma caddaynayso in Sacuudiga uu taageero militari siinayo Eritrea ama TPLF dagaallada hadda socda.