Dahab laga qaaday Afrika oo dhan 591 tan oo Imaaraadka…

Dubai (Caasimada Online) – Imaaraadka Carabta ayaa weli ah xudunta ugu weyn ee uu ku qulqulo dahabka laga tahriibiyo Afrika iyo kan ka yimaada dalalka ay dagaalladu ka socdaan, inkastoo dowladda dalkaas ay sheegto in ay adkeysay sharciyada lagu hubinayo halka uu dahabku ka soo jeedo, sida lagu sheegay warbixin cusub.

Hay’adda SwissAid ee fadhigeedu yahay Switzerland ayaa sheegtay in Imaaraadka la geeyey ugu yaraan 591 tan oo dahab sharci-darro ah sannadkii 2024, kaas oo qiimihiisu gaarayey 74 bilyan oo dollar marka lagu saleeyo sicirka dahabka ee 1-dii November 2026.

Warbixintu waxay dahabka sharci-darrada ah ku qeexday mid si qarsoodi ah looga saaray dalkii laga soo saaray, aan lahayn silsilad ganacsi oo la raadraaci karo ama ka yimid dalal ay dagaallo iyo cunaqabateyn saameeyeen.

Imaaraadka, oo hadda ah xarunta labaad ee ugu weyn ganacsiga dahabka caalamka marka laga yimaado Switzerland, ayaa 2023 dhaqan-geliyey xeerar cusub oo ku qasbaya warshadaha sifeynta dahabka inay baaritaan ku sameeyaan halka uu ka yimid.

Hase yeeshee, SwissAid waxay sheegtay in xeerarkaas aysan wax weyn ka beddelin qulqulka dahabka sharci-darrada ah ee taga Dubai, isla markaana xogtu ay muujineyso koror yar oo ku yimid dahabka Afrika laga tahriibiyo.

“Natiijooyinka daraasaddan aad bay walaac u leeyihiin. Waxay muujinayaan in Imaaraadka Carabta uu weli yahay xarun uu maro dahabka la tahriibiyo iyo kan colaadaha,” ayuu yiri Marc Ummel, madaxa qeybta kheyraadka dabiiciga ah ee SwissAid, kana mid ah qorayaasha warbixinta.

SwissAid waxay baaritaan ku sameysay 52 warbixinood oo lagu qiimeeyey sida warshadaha Imaaraadku u raaceen xeerarka cusub intii u dhexeysay 2023 iyo 2025. Laba keliya ayaa helay qiimeyn muujineysa inay si buuxda u hoggaansameen shuruudaha.

Dahabka Afrika iyo dalalka colaadaha

Sida lagu sheegay daraasadda, 453 tan oo ka mid ah dahabka sharci-darrada ah ee Imaaraadka la geeyey 2024 ayaa laga tahriibiyey dalalka Afrika ee dahabka soo saara. Qiyaastii 413 tan ayaa si toos ah u gashay Imaaraadka, halka 40 tan la sii mariyey dalal kale oo deris la ah meelihii laga soo saaray.

Waxaa intaas dheer 174.5 tan oo SwissAid ku tilmaantay “dahabka colaadaha”, kana yimid Ruushka, Yemen iyo Sudan. Tiradaas waxay ka koobneyd 108.9 tan oo dahab Ruush ah, 6.6 tan oo Yemen ka timid iyo 59 tan oo laga keenay Sudan, qaarkoodna waxaa la sii mariyey Armenia iyo dalalka deriska la ah Sudan.

Qaar ka mid ah dahabka Sudan ayaa hore loogu daray tirada Afrika laga tahriibiyey, waana sababta wadarta kama dambaysta ahi u noqotay 591 tan halkii ay ka noqon lahayd isku darka tooska ah ee labada tiro.

Warbixintu waxay Imaaraadka ku tilmaantay halka ugu weyn ee loo dhoofiyo dahabka lala xiriiriyo colaadaha hubeysan ee Afrika iyo mid ka mid ah suuqyada ugu muhiimsan ee ay dahabka geeyaan dalalka saaran cunaqabateynta caalamiga ah.

Sudan, oo dagaal ka socdo tan iyo April 2023, ayaa tusaale weyn u ah sida dahabku uga dhex noqday il dhaqaale oo ay ka faa’iideystaan dhinacyada dagaallamaya iyo ganacsatada gaarka ah.

Middle East Eye ayaa warbixinteeda ku sheegtay in Imaaraadka lagu eedeeyo inuu taageero siiyo Ciidamada Gurmadka Degdegga ah ee RSF, oo dagaal kula jira ciidanka Sudan. Abu Dhabi way beenisay eedeymahaas, waxayna ku adkeysatay in kaalinteeda Sudan ay tahay mid bani’aadannimo.

Sida ay Middle East Eye sheegtay, qoyska hoggaamiyaha RSF, Maxamed Xamdaan Dagalo oo loo yaqaan Hemedti, ayaa lala xiriiriyey macdanta dahabka ee Darfur iyo shirkadda al-Junaid. Shirkaddaas ayaa lagu eedeeyey inay hanti badan ka sameysay dahab laga soo saaray deegaannada ay RSF maamusho oo loo gudbiyey Dubai.

Dahabku kama yimaado oo keliya dhulka RSF ay ka taliso. Middle East Eye waxay sheegtay in dahabka laga soo saaro goobaha ay gacanta ku hayaan ciidamada Sudan uu isna ka gudbo xuduudaha Masar, Itoobiya, Chad, Libya iyo South Sudan, ka hor inta aan qeybo badan si rasmi ah loogu dhoofin Imaaraadka.

Suliman Baldo, oo ah khabiir Sudanese ah oo ku takhasusay ganacsiga dahabka, ayaa Middle East Eye u sheegay in 85 ilaa 90 boqolkiiba wax-soo-saarka dahabka Sudan ay gacanta ku hayaan macdan-qodayaal yaryar.

Wuxuu sheegay in ganacsato gaar loo leeyahay ay dahabka ka iibsadaan macdan-qodayaasha, kadibna ay si qarsoodi ah ugu gudbiyaan Imaaraadka. Ganacsade ka shaqeeya gobolka River Nile ayaa isla warbaahinta u sheegay in dahabka laga soo saaro labada dhinac ee dagaalka laga tahriibiyo, balse halka ugu dambeysa ay inta badan tahay suuqa Dubai.

Dubai oo noqotay buundada dahabka

Goobta Dubai ay kaga taallo inta u dhexeysa goobaha macdanta Afrika iyo suuqyada waaweyn ee Aasiya, aagaggeeda canshuur-dhaafka ah iyo nidaamka lagu xaqiijiyo tayada dahabka ayaa ka dhigay buundo isku xirta dalalka soo saara iyo kuwa isticmaala.

SwissAid waxay qiyaastay in in ka badan 2,500 tan oo dahab Afrika laga tahriibiyey, qiimihiisuna ka badnaa 115 bilyan oo dollar, loo gudbiyey Imaaraadka intii u dhexeysay 2012 iyo 2022.

Sannadkii 2024, ku dhowaad 70 boqolkiiba dahabka laga soo saaray Afrika ayaa loo diray Imaaraadka, halka in ka badan kala bar dahabka uu dalku soo dejiyey 2024 iyo 2025 uu ka yimid qaaradda.

Xogta dalalka ganacsiga la leh Sudan, Niger, Jamhuuriyadda Afrikada Dhexe, Zimbabwe, Libya, Togo iyo Cameroon ayaa sidoo kale muujisay in in ka badan 95 boqolkiiba dahabka ay diiwaangeliyeen dalalka wax soo dejiyey uu galay Imaaraadka.

Mas’uul Imaaraati ah oo ka jawaabay warbixin hore oo SwissAid ay soo saartay ayaa sheegay in dowladdu qaaday tallaabooyin muhiim ah oo lagu xakameynayo tahriibka dahabka, isla markaana ay dejisay xeerar cusub oo khuseeya dahabka iyo biraha kale ee qaaliga ah.

SwissAid waxay ku talisay in baaritaanka dhammaan silsiladda ganacsiga laga dhigo waajib, la adkeeyo ciqaabta shirkadaha jebiya xeerarka, lana shaaciyo magacyada shirkadaha iyo cidda dahabka siisa. Waxay sidoo kale ku baaqday in kastamka Imaaraadku kordhiyo baaritaannada.

Warbixintu waxay sheegtay in arrintan aysan ku koobneyn Imaaraadka. Switzerland, oo ah xarunta ugu weyn ganacsiga dahabka dunida, ayaa 2025 noqotay dalka ugu badan ee dahabka ka iibsada Imaaraadka, iyadoo la wareegtay 420 tan, una dhiganta 36 boqolkiiba dhoofinta dahabka ee dalkaas.

Intii u dhexeysay January iyo September 2026, Switzerland waxay Imaaraadka ka soo dejisay in ka badan 400 tan oo dahab ah. SwissAid waxay sheegtay in tani ay muujineyso baahida loo qabo in dalalka iibsada dahabku ay sidoo kale xaqiijiyaan halka dhabta ah ee uu ka soo jeedo.

Tirooyinka waxaa laga hubiyey daraasadda rasmiga ah ee SwissAid; 413 tan waxay si toos ah Afrika uga gashay Imaaraadka, halka wadarta laga tahriibiyey Afrika ay ahayd 453 tan.