Dagaalka Todoba-jiho ee Itoobiya ayaa qasbayso in ciidamo cusub laga soo saaro Soomaaliya

Addis Ababa ayaa la sheegay inay qorsheyneyso inay ka baxdo in ka badan 3,000 askari iyadoo dagaalku ku faafayo meelo badan

Addis Ababa (WDN) — Khilaafka gudaha ee Itoobiya oo sii fidaya ayaa bilaabay inuu yeesho cawaaqib ka baxsan xuduudaha, iyadoo Addis Ababa la sheegay inay diyaar u tahay inay ka baxdo in ka badan 3,000 askari oo ka socda Soomaaliya maadaama dowladda Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed ay wajahday cadaadis milatari oo sii kordhaya gudaha.

Sidii ay sheegtay Bloomberg, dadka la socota qorshaha ayaa sheegay in Itoobiya ay bilaabi karto inay ka baxdo askar ka socda Soomaaliya maalmaha ama toddobaadyada soo socda. Ilo xog ogaal ah ma aysan sheegin in askarigu ay ka tirsan yihiin hawlgalka AUSSOM ee Midowga Afrika, heshiisyada amniga labada dhinac, ama labadaba.

Ka bixitaanka la sheegay ayaa muujinaya xisaab xumo istiraatiijiyadeed: iyadoo dagaalku ku faafayo meelo badan gudaha Itoobiya, Addis Ababa waxaa lagu qasbay inay dib u eegto tirada askariga ay awoodi karto inay ku hayso dibadda.

Itoobiya waxay haystay kumanaan askari oo ku sugan Soomaaliya sanado badan, oo ay ku jiraan xoogag ka hawlgala AUSSOM iyo kuwo kale oo ku sugan heshiisyada amniga labada dhinac. Ciidamada Itoobiya ayaa si gaar ah uga hawlgala aagag ay ka mid yihiin Bay, Bakool, Gedo iyo Hiiraan, kuwaas oo badankood ku dhow xadka Itoobiya.

Todoba Dagaal ayaa Cadaadis Saara Abiy

Warbixinta ka bixitaanka askarta ayaa timid iyadoo Itoobiya ay wajahday dagaal cusub oo ka socda waqooyiga iyo mucaarad hubeysan oo sii kordhaya meelo badan. Ciidamada federaalka iyo xulafadooda ayaa la dagaallamaya xoogagga Tigray iyo kooxo kale oo hubeysan, taasoo sii kordhinaysa cadaadiska heshiiska nabadda ee Pretoria ee 2022 oo dhammeeyay dagaalkii laba sano ee Tigray.

Colaadda dhawaan ayaa la sheegay inay ku faafisay meelaha istiraatiijiga ah oo ay ku jiraan Alamata, halka duqeymaha diyaaradaha iyo dagaallada dhulka ay sababeen khasaare weyn. Médecins Sans Frontières ayaa sheegtay in in ka badan 700 oo dhaawac ah ay gaareen isbitaallada ay taageerto ee ku yaal Korem, Alamata iyo Shire.

Rabitaanka cusub ee rabshadaha ayaa imaanaya afar sano ka dib heshiiskii Pretoria oo dhammeeyay dagaalkii Tigray, mid ka mid ah khilaafaadka ugu dhimashada badan Itoobiya sanado badan. Isla waqtigaas, soo ifbaxa isbahaysi hubeysan oo ballaaran ayaa ku daray cadaadis kale oo ku saabsan Addis Ababa.

Todoba kooxood oo hubeysan, oo la sheegay inay ku jiraan TPLF, Ciidanka Xoreynta Oromo iyo xoogagga Amhara Fano, ayaa ku dhawaaqay iskaashi ka dhan ah dowladda Abiy waxayna dalbadeen nidaam siyaasadeed oo ku meel gaar ah.

Dowladda Itoobiya ayaa ku eedeysay Eritrea, Masar iyo Suudaan inay taageeraan kooxo hubeysan oo ka soo horjeeda Addis Ababa. Saddexda dal ayaa beeniyay eedeymahaas.

tartan ballaaran oo goboleed

Khilaafka ayaa si sii kordheysa loo arkaa iyada oo loo marayo indho goboleed. Warbixinada iyo sheegashooyinka siyaasadeed ayaa muujinaya in UAE iyo Türkiye ay si dhow ula socdaan dowladda Abiy, halka Eritrea, Masar iyo ciyaartoy kale oo goboleed ay la sheegay inay ka taageersan yihiin xoogagga ka soo horjeeda Addis Ababa.

Isku dhafka tartamaya ayaa weli ah mid siyaasadeed oo la muransan yahay mana loo qaadan karo sidii iskaashi milatari oo la aasaasay iyada oo aan caddeyn dheeraad ah la helin.

Khataraha istiraatiijiga ah ayaa si gaar ah u sarreeya Afar, halkaas oo xasilooni darro ay khatar ku noqon karto waddada gaadiidka weyn ee isku xirta Addis Ababa iyo Jabuuti. Waddadani waxay qaadaysaa qayb weyn oo ka mid ah ganacsiga caalamiga ah ee Itoobiya.

Haddii khilaafka gudaha Itoobiya uu sii fido, dowladda waxay la kulmi kartaa doorashooyin sii adkaanaya oo ku saabsan adeegsigooda ciidamada qalabka sida.

Ma kala qaybsami doontaa Ciidanka Federaalka?

Shaki ugu weyn ayaa ku saabsan midnimada ciidamada amniga federaalka Itoobiya. Isbahaysiga mucaaradka ee afarta hore wuxuu matalaa qaar ka mid ah beelaha iyo deegaanada waaweyn ee dalka. Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha iyo xubnaha mucaaradka ayaa soo jeediyay in dagaalka dheer uu daciifin karo ciidanka federaalka ama dhiirrigelin karo ka go'itaanka.

Si kastaba ha ahaatee, ma jiraan wax caddeyn ah oo la xaqiijiyay oo muujinaya in ciidanka federaalka Itoobiya uu hadda burburayo ama uu diyaarinayo inuu ku biiro isbahaysiga mucaaradka.

Horumar noocaas ah wuxuu si weyn u beddeli lahaa miisaanka awoodda ee Itoobiya, laakiin hadda waxay ahaaneysaa xaalad halkii ay ka ahaan lahayd xaqiiqo la aasaasay.

Somaliya waxay wajahaysaa dhibaato amni oo u gaar ah

Itoobiya waxay ciidamo ka soo saartay Somaliya markii khilaafaadka gudaha ay xoogaysteen. Markii dagaalkii Tigray uu qarxay sanadkii 2020, Addis Ababa waxay dib u dejisay kumanaan askari oo ka yimid Somaliya si ay u xoojiso howlaha gudaha.

Ka soo saarid cusub ayaa sidaas darteed yeelan karta cawaaqib toos ah oo ku saabsan Somaliya. Ciidamada Itoobiya waxay yihiin qayb muhiim ah oo ka mid ah qaab-dhismeedka amniga gobolka, gaar ahaan meelaha Al-Shabaab ay ka firfircoon tahay. Yareynta ballaaran waxay abuuri kartaa fursado amni haddii Somaliya iyo saaxiibadeeda caalamiga ah aysan si dhaqso ah u buuxin karin khasaaraha.

Si kastaba ha ahaatee, Addis Ababa, dhibaatooyinku waxay noqdeen kuwo sii adkaanaya: in la ilaaliyo joogitaanka milatari ee muhiimka ah dibadda halka ay dhowr jiho oo hubaysan ay dalbanayaan ciidamo gudaha, ama in la soo celiyo ciidamada si loola tacaalo dagaal gudaha oo sii adkaanaya.

Warbixinta la soo sheegay ayaa muujinaysa in Itoobiya mar kale laga yaabo inay ku qasbanaato inay mudnaanta siiso dagaalka gudaha xuduudahaheeda. Maadaama guryaha Itoobiya ay ku gubanayaan dhinacyo badan, waajibaadka milatari ee ka baxsan xuduudahaheeda ayaa si tartiib tartiib ah u noqon kara raaxo aan Addis Ababa awoodin inay sii haysato.

WardheerNews