Itoobiya oo diyaaradaha Su-35 ka heshay Ruushka, iyo nidaamka S-400 oo ku xiga

Moscow (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, ayaa Arbacadii sheegay in dalkiisu uu Ruushka ka helay diyaaradaha dagaalka ee Su-35, isla markaana uu heli doono nidaamka difaaca cirka ee S-400, xilli ay dagaallo cusub ka socdaan gobolka Tigray, xiisadna ay kala dhexeyso dalka ay deriska yihiin ee Eritrea.

Hase yeeshee, waxaa kala duwan xogta laga bixiyey tirada diyaaradaha la keenay. Abiy ayaa sheegay in Itoobiya ay la wareegtay “12-kii diyaaradood ee ugu horreeyey,” halka shirkadda dowladda Ruushka u qaabilsan dhoofinta hubka ee Rosoboronexport ay wakaaladda Reuters u sheegtay in dufcaddii ugu horreysay ee la gaarsiiyey ciidamada cirka Itoobiya ay ka koobneyd laba diyaaradood oo Su-35 ah.

Abiy ayaa qoraal uu ku daabacay barta X ku sheegay in kor u qaadista diyaargarowga ciidamada Itoobiya ay dalka siinayso awood uu kaga hortago gardarro, ka hor inta aysan dhicin.

Waxa uu intaas ku daray in heshiis hore oo ay la galeen Moscow uu sidoo kale dhigayo in Itoobiya la siiyo afar cutub oo nidaamka difaaca cirka ee S-400 ah. Waxa uu Madaxweynaha Ruushka, Vladimir Putin, uga mahadceliyey in diyaaradaha lagu soo wareejiyey sannad ka hor waqtigii lagu heshiiyey.

Ra’iisul Wasaaruhu ma uusan shaacin qiimaha heshiiska, xilliga la keenayo nidaamyada S-400 iyo goobaha la geynayo qalabkan militari.

Su-35 waa diyaarad dagaal oo fulin karta hawlo kala duwan, waxaana loo adeegsadaa la dagaallanka diyaaradaha kale iyo duqeynta bartilmaameedyada dhulka iyo badda. S-400-na waa nidaam difaac oo adeegsada gantaallada dhulka laga rido si loo beegsado bartilmaameedyada cirka ee masaafo dheer.

Abiy ayaa ku sugan Moscow, halkaas oo Arbacadii uu ka furmay shir-madaxeedka Ruushka iyo Afrika. Labada dal ayaa sannadkii 2021 kala saxiixday heshiisyo iskaashi militari oo ku saabsan casriyeynta ciidamada, wareejinta tiknoolajiyadda iyo tababarrada.

Madaxa Rosoboronexport, Alexander Mikheyev, ayaa telefishinka dowladda Ruushka u sheegay in dalalka Afrika ay ka yihiin in ka badan boqolkiiba 30 dalabaadka hubka ee shirkaddu haysato.

Xiisadda Eritrea

Helitaanka hubkan ayaa ku soo beegmaya xilli uu sii xumaaday xiriirka Itoobiya iyo Eritrea, oo bishan kala jaray xiriirkoodii diblomaasiyadeed.

Tallaabadaas ayaa dib u celisay isu soo dhowaanshihii labada dal, kaas oo xilligii dagaalkii hore ee Tigray horseeday in ciidamada Eritrea ay garab dagaallamaan kuwa dowladda federaalka Itoobiya.

Addis Ababa ayaa hadda Asmara ku eedeyneysa inay taageerto jabhadaha Tigray, eedeyntaas oo Eritrea ay beenisay.

Warqad ay bishan u dirtay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, Itoobiya ayaa ku doodday inay adeegsaneyso xaqa ay u leedahay is-difaaca. Waxay Eritrea ku eedeysay inay ciidamo ka soo gudbisay xadka, ayna qabsatay dhul Itoobiya ka tirsan.

Eritrea ayaa iska fogeysay eedeymahaas, iyadoo mowqifka Itoobiya ku tilmaantay “ku dhawaaqis dagaal.”

Itoobiya, oo bad la’aan noqotay markii Eritrea ay xornimada qaadatay sannadkii 1993, ayaa helitaanka marin badeed ku tilmaanta arrin lama huraan u ah jiritaankeeda, waxayna sheegtaa inay dooneyso in wadahadal lagu gaaro. Eritrea ayaa dhankeeda ku eedeyneysa Addis Ababa inay damacsan tahay qabsashada dekeddeeda Casab ee Badda Cas.

Madaxweynaha Eritrea, Isaias Afwerki, ayaa isaguna u safray Ruushka si uu uga qeyb galo shir-madaxeedka.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Ruushka, Sergei Lavrov, ayaa sheegay in Moscow ay diyaar u tahay martigelinta iyo fududeynta kulan dhex mara labada hoggaamiye, haddii ay muujiyaan inay daneynayaan wadahadal.

Dagaallada Tigray

Dhanka kale, ciidamada federaalka Itoobiya iyo xoogagga la safan ayaa dib ula wareegay magaalada Mekelle ee xarunta Tigray iyo magaalooyin kale, kaddib markii isbahaysi jabhado ah oo ay hoggaamineyso Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray ee TPLF uu weerar qaaday bishii September.

Dowladda Abiy ayaa 16-kii Oktoobar gobolka u magacowday maamul ku-meel-gaar ah, iyadoo siisay lix bilood oo uu ku soo celiyo adeegyada dadweynaha, ku dayactiro kaabayaasha burburay, ku fududeeyo soo laabashada barakacayaasha, gobolkana ugu diyaariyo doorashooyin.

Si kastaba, dagaalladu weli way socdaan. Xarunta fadhigeedu yahay Mareykanka ee Critical Threats Project ayaa qiimeyn ay Talaadadii daabacday ku sheegtay in ciidamada federaalka iyo xoogagga TPLF ay weli ku dagaallamayeen waqooyi-galbeed magaalada Shire.

Dagaalkii hore ee Tigray, oo socday intii u dhexeysay 2020 iyo 2022, ayaa sababay dhimashada boqollaal kun oo qof. Waxaa lagu soo afjaray heshiis uu garwadeen ka ahaa Midowga Afrika, kaas oo bishii November 2022 lagu saxiixay magaalada Pretoria ee Koonfur Afrika.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee dibadda laga keenay ayaa dagaalkaas ka caawiyey ciidamada federaalka inay ka soo kabtaan guuldarrooyin ka soo gaaray furimaha dagaalka.

Guddiga Afrika ee Xuquuqda Aadanaha iyo Shucuubta ayaa bishan ka digay in dagaallada dib u qarxay ay horseedi karaan soo noqoshada barakacii ballaarnaa, burburkii iyo dhibaatooyinkii bani’aadannimo ee dagaalkii hore.

Guddiga ayaa dhinacyada ugu baaqay inay wadahadal, wadaxaajood iyo tallaabooyin kalsooni-dhis ah ku xalliyaan arrimaha weli la isku hayo, si looga hortago in colaadda ay sii fido.