Khilaafka Puntland iyo Dowladda Federaalka oo sii xoogeysanaya Xaga Mushaarka Ciidamada iyo Xakameynta Ciidamada Amniga

Garrowe (WDN) – Go'aanka Muqdisho ee ah in la qaybiyo kaararka lacag bixinta Hormuud si toos ah loogu siiyo ciidanka federaalka ee ku sugan Puntland ayaa muujinaya khilaafka siyaasadeed iyo amni ee sii socda ee u dhexeeya labada maamul, iyadoo su'aalo cusub ka taagan yihiin cidda maamuleysa ciidamada amniga gobolka iyo sida mushaharka ay u heli doonaan.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa bilowday in ay qaybiso kaararka lacag bixinta ee shirkadda isgaarsiinta Hormuud ee ciidanka dowladda federaalka ee ku sugan Puntland, iyadoo u muuqata in ay isku dayayso in ay ka gudubto maamulka Puntland si hubinta in askarta ay si toos ah uga helaan mushaharkooda Muqdisho.

Tallaabadan ayaa ku xigta diidmada Puntland bishii hore ee ah in dowladda federaalka ay u oggolaato in ay mushaharka ciidanka ku wareejiso bangiyada ganacsi ee gaarka ah ee ka howlgala gobolka. Iyadoo la qaybiyo kaararka lacag bixinta si toos ah loogu siiyo askarta, Muqdisho ayaa u muuqata in ay go'aan ku gaartay in ay dhisto hab madax-bannaan oo lagu bixiyo laguna ilaaliyo ciidamadeeda iyada oo aan ku tiirsanayn hay'adaha maaliyadeed ee Puntland.

Khilaafka, si kastaba ha ahaatee, wuxuu ka baxsan yahay farsamada bixinta mushaharka. Waxay muujinaysaa is-mari waaga siyaasadeed iyo amni ee u dhexeeya Muqdisho iyo Garowe ee ku saabsan joogitaanka, awoodda iyo mustaqbalka ciidamada federaalka ee ka howlgala gudaha Puntland.

Puntland ayaa dhowr bilood ka hor ku dhawaaqday in ay joojisay joogitaanka ciidamada hoos yimaada amarka Dowladda Federaalka ee dhulkeeda, taasoo ka dhigaysa isku dayga ugu dambeeyay ee Muqdisho ay ku dooneyso in ay ilaaliso xiriirka maaliyadeed ee tooska ah ee ciidamadan mid aad u xasaasi ah. Sidaas darteed, qaybinta kaararka lacag bixinta waxaa loo fasiri karaa sidii dadaal ay sameynayaan maamulka federaalka si ay u ilaashadaan saameyntooda ku saabsan shaqaalaha milatariga inkasta oo Puntland ay diidan tahay.

Khilaafaadka Maaliyadeed ee Puntland ayaa Su'aalo Dhaliyay

Si kastaba ha ahaatee, khilaafku wuxuu dhalinayaa su'aal aan raaxo lahayn oo ku saabsan hogaanka Puntland: maxay Garowe uga soo horjeedaa dadaallada Muqdisho ee ah in si toos ah loogu bixiyo ciidamada federaalka marka Puntland lafteedu ay la daalaa-dhacday inay buuxiso waajibaadkeeda maaliyadeed ee shaqaalaheeda dadweynaha iyo shaqaalaha amniga?

Shaqaalaha rayidka ah ee Puntland ayaa la sheegay inay ka maqnaadeen mushaharka muddo isugeyn ah oo ah siddeed bilood sanadkan, taasoo muujinaysa dhibaatooyinka maaliyadeed ee culus ee maamulka iyo awood la'aanta ay u leeyihiin inay hayaan mushahar joogto ah oo lagu kalsoonaan karo. Xaaladdu ma xaddidna shaqaalaha rayidka ah. Xubnaha ciidamada amniga ee Puntland ayaa sidoo kale la kulmay bixinta mushahar aan joogto ahayn, iyadoo mushaharka badanaa dib loo dhigo iyo jadwal bixineed oo aan si joogto ah loo kalsoonaan karin.

Tani waxay abuuraysaa khilaaf muuqda oo ku saabsan mowqifka Puntland. In kasta oo maamulka uu la daalaa-dhacayo bixinta mushaharka shaqaalaheeda rayidka ah iyo shaqaalaha amniga si joogto ah, haddana wuxuu si isku mid ah uga soo horjeedaa heshiis federaal ah oo loogu talagalay in la hubiyo in askarta hoos timaadda amarka Muqdisho ay si toos ah u helaan mushaharkooda.

Su'aashu, sidaas darteed, waxay tahay in iska caabinta Puntland ay ku saabsan tahay maamulka maaliyadeed, awoodda siyaasadeed ama xakameynta muuqaalka amniga.

Aragtida Garowe, oggolaanshaha Muqdisho inay si toos ah u bixiso ciidamada federaalka waxay xoojin kartaa joogitaanka hay'adda federaalka iyo milatariga gudaha Puntland. Bixinta mushaharka tooska ah waxay ilaalinaysaa ku tiirsanaanta maaliyadeed ee askarta dowladda dhexe iyo xoojinta daacadnimadooda silsiladda amarka federaalka halkii ay ka ahaan lahaayeen maamulka gobolka Puntland.

Si kastaba ha ahaatee, Muqdisho, bixinta ciidamadaheeda waa arrin ka tirsan awoodda iyo mas'uuliyadda federaalka. Dowladda Federaalka waxay ku doodi kartaa inaysan u baahnayn oggolaansho ka yimaada maamul goboleed si ay u magdhawdo shaqaalaha si rasmi ah ugu adeegaya amarkeeda.

Khilaaf Siyaasadeed oo Saameyn Amni Leh

Isku dhaca ayaa sidoo kale iftiiminaya su'aasha aan weli la xalin ee ku saabsan awoodda qaybta amniga ee nidaamka federaalka Soomaaliya. In kasta oo dowladaha federaalka iyo kuwa goboleed la filayo inay iska kaashadaan amniga qaranka, khilaafaadka ku saabsan qaab-dhismeedka amarka, maalgelinta iyo awoodda siyaasadeed ayaa sii wadi kara in ay dhaawacdo xiriirkaas.

Khatar ayaa jirta in khilaaf ku saabsan mushaarka ciidanka uu u rogo iska horimaad amni oo ballaaran, gaar ahaan haddii ciidamada federaalka iyo ciidamada amniga Puntland ay isku arkaan inay ka shaqeynayaan amarro siyaasadeed oo is khilaafsan.

Ugu dambeyntii, khilaafku wuxuu muujinayaa daciifnimo aasaasi ah oo ku jirta heshiisyada federaalka Soomaaliya: maqnaanshaha qaab-dhismeed la isku raacay oo maamula dejinta, amarka iyo maalgelinta ciidamada amniga ee gobollada xubnaha ka ah federaalka.

Welwelka Puntland ee ku saabsan awoodda federaalka wuxuu yeelan karaa dhinac siyaasadeed iyo dastuur, laakiin diidmada Puntland waxay noqoneysaa mid adag in si dadweyne loo difaaco marka shaqaalaheeda iyo shaqaalaha amniga ay la tacaalayaan bixinta mushaar dheer iyo aan la saadaalin karin.

Su'aasha dhexe ma ahan kaliya yaa mushaar siiya ciidanka, laakiin yaa amarka siiya, iyadoo la raacayo awoodda dastuuriga ah, iyo danaha ay ka shaqeeyaan. Ilaa Muqdisho iyo Garowe ay ka gaaraan heshiis ku saabsan arrimahan aasaasiga ah, xitaa bixinta mushaar caadi ah waxay halis u tahay inay noqoto meel kale oo khilaaf ah oo ku saabsan krisiska siyaasadeed ee federaalka Soomaaliya.

WardheerNews