Soomaali Ameerikaan: Sheeko ku saabsan Ka-qaybgal, Saameyn Siyaasadeed iyo Hostility-ga Trump

Qoray Mr. Abdisalan Ali Farah (Biligsey)

Sida bulsho dhistay ganacsiyo, gashay adeegga dadweynaha iyo heshay wakiil siyaasadeed ay u noqotay bartilmaameed doodaha sii kordhaya ee Mareykanka ku saabsan socdaalka iyo aqoonsiga .

Madaxweynaha Donald Trump wuxuu hogaaminayaa mid ka mid ah dalalka ugu awoodda badan adduunka, isagoo amraya ciidamadiisa iyo saameyn weyn ku leh siyaasaddiisa gudaha iyo tan dibadda. Si kastaba ha ahaatee, weerarada soo noqnoqda ee uu ku qaadayo Soomaalida ku sugan Mareykanka, gaar ahaan Xildhibaan Ilhan Omar, waxay keenaysaa su'aal muhiim ah: maxay bulsho socdaal ah oo qiyaastii yar u noqotay bartilmaameed muuqda oo dhaleeceyn madaxweyne?

Jawaabtu waxay ku jirtaa is-dhexgalka socdaalka, siyaasadda doorashada, cunsuriyad iyo takoor dhaqan, iyo muuqaalka sii kordhaya ee Soomaalida Mareykanka ee nolosha dadweynaha. Sidoo kale waxay ka tarjumaysaa dood ballaaran oo ku saabsan in ficillada dad yar loo isticmaalo in lagu qiimeeyo bulsho dhan.

Si loo fahmo xiisadaha u dhexeeya Trump iyo Soomaalida Mareykanka, waxaa lagama maarmaan ah in la eego ka baxsan is-dhaafsiga shaqsiga ah ee madaxweynaha iyo Omar iyo in la baaro waxqabadka bulshada, saameyntooda siyaasadeed ee sii kordhaysa, iyo khilaafaadka keenay in si weyn loo eego.

Bulsho yar oo leh raad Mareykan ah oo sii kordhaya

Soomaali Mareykan ah waxay ka mid yihiin qayb yar oo ka mid ah tirada dadka Mareykanka, laakiin joogitaankooda ayaa si weyn u muuqda bulshooyinka dalka oo dhan. Waxay dhisteen xididdo ku yaal Minnesota, Gobolka Washington, California, Massachusetts, Maine, Ohio iyo gobollo kale, iyagoo dhisaya ganacsiyo, korinaya qoysas iyo ka qayb qaadanaya nolosha dhaqaale iyo bulsho ee dalkooda la qaatay.

Minnesota, gaar ahaan aagga metropolitan-ka ee Minneapolis–Saint Paul, ayaa noqday xarunta ugu weyn ee nolosha Soomaalida Maraykanka. Gobolka waxa uu hoy u yahay bulsho Soomaaliyeed oo ballaaran oo xubnahoodu ka shaqeeyaan xirfado kala duwan, oo ay ku jiraan daryeelka caafimaadka, waxbarashada, sharciga, injineernimada, maamulka dadweynaha iyo ganacsiga.

Ganacsiyada Soomaalida ayaa qayb ka noqday dhismaha dhaqaale ee xaafadaha iyo aagagga ganacsiga. Milkiilayaasha ganacsiga ayaa maamula makhaayadaha, dukaamada tafaariiqda, adeegyada gaadiidka iyo shirkado kale, iyagoo abuuraya shaqooyin iyo bixiya adeegyo. Soomaalida Maraykanka sidoo kale waxay ka shaqeeyaan macallimiin, kalkaaliyayaal, dhakhaatiir, injineero iyo shaqaale dadweyne, halka jiilasha da'da yar ay galayaan jaamacadaha iyo xirfadaha xirfadeed.

Waxay ka qayb qaataan dhaqdhaqaaqyo dhaqaale oo ka baxsan. Ururada bulshada ayaa taageera dadka cusub, ka caawiya qoysaska inay ka dhex maraan adeegyada dadweynaha, iyo ka caawiya ilaalinta xiriirka jiilasha. Soomaalida Maraykanka sidoo kale waxay ka qayb qaateen dowladda hoose, ururada bulshada iyo siyaasadda doorashada, iyagoo raadinaya inay saameyn ku yeeshaan go'aannada saameeya bulshadooda iyo dadweynaha guud.

Diyaarintooda waxay mudan tahay in la aqoonsado. Sida bulshooyinka qaxootiga kale, Soomaalida Maraykanka ma aha hal koox siyaasadeed ama bulsho. Waxay ku kala duwan yihiin waayo-aragnimadooda, himilooyinkooda, aaminsanaantooda iyo doorashooyinka siyaasadeed. Guulaha ay gaareen waa in aan lagu qarin khilaafaadka la xiriira shaqsiyaad gaar ah.

Tuuganimada iyo khatarta eedeynta wadajirka ah

Sawirka dadweynaha ee bulshada Soomaaliyeed ayaa si kastaba ha ahaatee u dhaawacmay kiisaska waaweyn ee tuuganimada ee Minnesota, gaar ahaan baaritaanka la xiriira isticmaalka lacagaha loogu talagalay in lagu bixiyo cunto carruurta intii lagu jiray faafitaanka COVID-19.

Dacwadda ku saabsan barnaamijka nafaqada carruurta ee dowladda federaalka ayaa muujisay walaacyo culus oo ku saabsan maamulka iyo kormeerka lacagta dadweynaha. Shaqsiyaadka lagu eedeeyay inay ka qayb qaateen khiyaano waa inay la kulmaan caddeymaha ka dhanka ah iyaga, kuwaas oo lagu helay dambiyada waa in sharciga la horkeenaa. Lacagta dadweynaha ee loogu talagalay in carruurta la quudiyo ma aha ilo sharci ah oo lagu kasbado faa'iidooyin gaar ah. Laakiin mas'uuliyadda waa in ay noqotaa mid shaqsiyeed, ma ahan mid wadajir ah.

Inkastoo qaar ka mid ah eedeysanayaasha kiisas caan ah ay yihiin Soomaali Ameerikaan, ma aha sabab loo qaato in Soomaali Ameerikaan guud ahaan loo arko inay yihiin eedeysanayaal ama in la soo jeediyo in dambiyada ay qeexaan bulshada. Su'aalaha saxda ah ee ku saabsan kormeerka dowladda ma aha in loo rogo doodaha ka dhanka ah muhaajiriinta guud ahaan.

Farqigan ayaa ah mid aasaasi u ah xeerka sharciga. Cadaaladda Ameerika waxay ku saleysan tahay mas'uuliyadda shaqsiga, caddeymaha iyo habka cadaaladda—ma aha dambiga ku saleysan qowmiyadda ama asal qaran.

Khilaafka siyaasadeed, si kastaba ha ahaatee, wuxuu abuuray fursad loogu talagalay kuwa doonaya inay muujiyan muhaajirnimada khatar ku ah bulshada Ameerika. Eedeymaha khiyaanada waxaa loo isticmaali karaa in lagu xoojiyo shakiyaasha jira, xitaa marka inta badan dadka la wadaaga asalka eedeysanayaasha aysan wax xiriir ah la lahayn dambiyada la sheegay.

Trump ayaa marar badan ka dhigay muhaajirnimada iyo dhaqanka bulshooyinka muhaajiriinta mowduucyada ugu waaweyn ee fariintiisa siyaasadeed. Hadalladiisa ku saabsan Soomaalida ayaa sidaas darteed la jaanqaaday dood siyaasadeed oo ballaaran oo muhaajirnimada, kharashka dadweynaha, aqoonsiga dhaqameed iyo belonging qaran si joogto ah loo muransan yahay.

Khatar ayaa ah in dalabyo sharci ah oo la xisaabtan ah ay ku dhex milmaan eex, taasoo ka dhigaysa bulsho dhan inay is difaacdo ka dhanka ah eedeymo loo baahan yahay in lagu beegsado shaqsiyaad gaar ah.

Ilhan Omar waxay noqotay astaan siyaasadeed oo qaran

Qofna ma muujin karo khilaafkaan si ka cad sida Ilhan Omar, oo ah xildhibaan ka tirsan xisbiga Dimuqraadiga oo ku dhalatay Soomaaliya, kana matasha Minnesota.

Doorashada Omar ee Aqalka Wakiilada waxay calaamad u ahayd marxalad muhiim ah oo ku saabsan ka qaybgalka siyaasadeed ee Soomaalida Maraykanka. Safarkeeda oo ka yimid qaxooti ilaa xildhibaan la doortay wuxuu matalaa fursadaha ay bixiyaan hay'adaha dimuqraadiga Maraykanka, inkastoo caanimadeeda ay ka dhigtay bartilmaameed joogto ah weerarada siyaasadeed.

Iskaashigeeda la leh Trump ayaa noqday mid aad u xun. Madaxweynaha ayaa marar badan si gaar ah u dhaleeceeyay, iyo faallooyinkiisa ku saabsan Soomaaliya iyo qaxootiga Soomaaliyeed ayaa ka caawiyay in khilaafkooda uu noqdo muran ballaaran oo ku saabsan aqoonsiga, socdaalka iyo matalaadda siyaasadeed.

Xildhibaan Ilhan iyo Madaxweynaha Trump

Omar waa mas'uul dadweyne, waxaana, sida xubnaha kale ee Congress-ka, ay furan tahay dhaleeceyn ku saabsan siyaasaddeeda, hadalladeeda iyo dhaqankeeda. Dhaleeceyntaas waa qayb caadi ah oo ka mid ah nolosha dimuqraadiga. Laakiin baaritaanka xildhibaan la doortay waa ka duwan yahay in la dhaleeceeyo bulsho dhan sababo la xiriira asalkooda.

Marka weerarada lagu qaado xildhibaan ay ku fidaan dhaleeceyn ballaaran oo ku saabsan dadka Soomaaliyeed ama dalkooda asalka ah, arrintu waxay ka baxaysaa khilaafka siyaasadeed. Waxay soo saartaa su'aalo ku saabsan in dhaleeceynta siyaasadeed loo isticmaalayo in lagu ceebeynayo dadweyne ballaaran.

Sharaxaadaha Trump ee Soomaaliya sida meel lagu garto fowdo iyo rabshad ayaa sidoo kale khatar ku ah in la yareeyo dal adag iyo dadkiisa sawir aan dhameystirnayn. Soomaaliya waxay la kulantay khilaaf muddo dheer socday iyo caqabado hay'adeed oo culus, laakiin taariikhdeeda, bulshadeeda iyo dadkeeda lama fahmi karo iyada oo loo marayo koox yar oo guudmar ah oo ceebaysan. Sidoo kale, xaaladaha dalka uu qofku ku dhashay ma go'aamiyaan qiimaha ama daacadnimada qofka dalka uu hadda ku nool yahay.

Dadweynaha Soomaaliyeed ee Maraykanka, muranku wuxuu si gaar ah u yahay mid shakhsi ah. Dad badan ayaa ka cararay khilaafka, dib u dhisay noloshooda iyo korin carruur Maraykan ah. Waxay ku faani karaan dhaxalkooda Soomaaliyeed iyagoo sidoo kale si buuxda u ah Maraykan. Labada aqoonsi ma aha kuwo is khilaafsan.

Sababta Minnesota ay u noqotay goob dagaal siyaasadeed

Siyaasaddu waxay bixisaa qayb kale oo muhiim ah oo sharaxaadda. Dadka Soomaaliyeed ee Maraykanka ayaa noqday koox muuqata oo sii kordheysa oo ku sugan Minnesota, halkaas oo doorashooyinka badanaa si dhow loo tartamo. Ka qaybgalka ay ku leeyihiin siyaasadda Dimuqraadiga ayaa soo jiitay dareenka maadaama kooxaha codbixinta ee diiradda la saaray ay saameyn ku yeelan karaan natiijooyinka doorashooyinka maxalliga ah iyo, xaalado qaar, kuwa gobolka.

Si kastaba ha ahaatee, waxay noqon doontaa mid aan sax ahayn in la qiyaaso in qof kasta oo Soomaali Maraykan ah uu u codeeyo isla xisbi ama uu wadaago aragtiyo siyaasadeed oo isku mid ah. Qaababka codbixinta waxay muujinayaan arrimo kala duwan, oo ay ku jiraan mowqifka musharrixiinta ee ku saabsan socdaalka, adeegyada bulshada, xuquuqda madaniga ah, siyaasadda arrimaha dibadda iyo fursadaha dhaqaale.

Deegaanka siyaasadeed ee Minnesota wuxuu sidoo kale ka horeeyaa imaatinka bulshada Soomaaliyeed. Gobolka wuxuu leeyahay taariikh dheer oo taageero xooggan oo Dimuqraadi ah oo ka jirta meelo badan oo magaalooyin ah, iyadoo ay jirto taageero weyn oo Jamhuuriyiin ah meelo kale. Codbixiyeyaasha Soomaaliyeed ee Maraykanka waa hal qayb oo ka mid ah deegaanka siyaasadeed ee ballaaran, maahan sharraxaad keliya.

Si kastaba ha ahaatee, ka qaybgalka ay kordhiyeen ayaa ka dhigay inay si muuqata uga muuqdaan tartanka u dhexeeya Jamhuuriyiinta iyo Dimuqraadiga. Xaaladda siyaasadeed ee kala qaybsan, bulshooyinka la xiriira xisbiga ka soo horjeeda ayaa noqon kara bartilmaameedyo hadallo ololaha, gaar ahaan marka codkooda loo arko mid doorasho ahaan muhiim ah.

Hostility-ga Trump ee ku wajahan Omar iyo faallooyinkiisa ballaaran ee ku saabsan Soomaalida Maraykanka waa in si taxadar leh loo eego iyadoo la tixgelinayo istaraatiijiyadda siyaasadeed ee uu leeyahay iyo sidoo kale nacaybkiisa shaqsiyadeed. Hadalladiisa waxay soo jiitaan codbixiyeyaasha taageersan siyaasadaha socdaalka adag iyo kuwa ka walwalsan kharashka dadweynaha, isbeddelka dhaqanka iyo fulinta sharciga socdaalka.

Si kastaba ha ahaatee, xisaabinta siyaasadeed ma af-gudbiso weerarada aan kala sooc lahayn. Erayada madaxweynaha waxay leeyihiin miisaan ka weyn kuwa ololaha siyaasadeed ee caadiga ah. Waxay saameyn karaan aragtida dadweynaha, xoojinta xiisadaha bulshada iyo qaabeynta sida malaayiin qof u arkaan bulsho ka mid ah dadka.

Su'aal ku saabsan qiyamka Maraykanka

Doodeeda ku saabsan Soomaalida Maraykanka ugu dambeyntii waxay ka hadlaysaa wax ka badan madaxweyne kaliya, xildhibaan kaliya ama baaritaan khiyaano. Waxay taabanaysaa mabaadi'da ay Maraykanku sheegato inay taageeraan: daaweyn siman oo sharciga hoos yimaada, xorriyadda ka qaybgalka siyaasadeed, mas'uuliyadda shaqsiga ah iyo xaqa muwaadiniinta inay ku noolaadaan iyaga oo aan lagu qeexin asalkooda.

Ma jirto is khilaaf u dhexeeya dalbashada mas'uuliyadda khiyaanada iyo difaaca Soomaalida Maraykanka ka dhanka ah eedeynta guud. Runtii, labada mabda'ba waxay is xoojinayaan. Nidaamka sharciga ah ee cadaaladda ah wuxuu baarayaa dhaqanka gaarka ah, wuxuu raacayaa cadeymaha wuxuuna mas'uuliyad saarayaa shaqsiyaadka mas'uulka ah. Ma wareejinayo dembiga ka yimid eedeysanayaasha una wareejinayo deris, qaraabo ama bulsho dhan oo qowmiyad ah.

Soomaali Maraykan ah, dhankooda, waxay leeyihiin dan ah in ay ilaaliyaan kalsoonida hay'adaha ka dhigaya ka qaybgalka dhaqaale iyo siyaasadeed mid suurtagal ah. Hogaamiyeyaasha bulshada waa in ay taageeraan baaritaanno hufan, diidaan wax xun iyo dhiirrigeliyaan ka qaybgalka bulshada. Jawaab noocan ah waxay xoojineysaa heerka bulshada iyada oo aan la aqbalin in xubnaha ay tahay in lagu qiimeeyo heer ka duwan kan Maraykanka kale.

Dowladda federaalka sidoo kale waxay leedahay mas'uuliyad ah in ay kala saarto fulinta sharciga iyo hadalka ceebeynaya dadka ku saleysan asalkooda. Siyaasadda socdaalka waxaa lagu doodi karaa, lacagaha dadweynaha waxaa la baari karaa, iyo wakiilada la doortay waxaa lagu dhaliili karaa iyada oo aan la beddelin dadweynaha oo dhan in loo arko dhibane siyaasadeed.

Waxqabadka waa in aan la tirtirin khilaaf

Qarnigii dhowr, Soomaalida Maraykanka waxay dhiseen ganacsiyo, galeen xirfado xirfadeed, ka shaqeeyeen hay'adaha dadweynaha iyo helitaanka wakiilnimo heerarka ugu sarreeya ee dowladda Maraykanka. Sheekadooda waa mid ka mid ah la qabsiga iyo guusha, in kastoo—sida bulsho kasta—aysan ka madhnayn caqabado ama dembiyo shaqsiyeed.

Ka qaybqaadashada bulshadaani waa in lagu qiimeeyaa iyadoo la raacayo diiwaankooda dhabta ah, ma ahan iyadoo la adeegsanayo qeexitaanno siyaasadeed oo baaxad leh. Kiisaska khiyaanada waxay u baahan yihiin baaritaan dhab ah. Mas'uuliyiinta dadweynaha waxay mudan yihiin in la eego. Siyaasadda socdaalka waxay sii ahaaneysaa mawduuc sharci ah oo dood dimuqraadi ah. Midkoodna xaqiiqooyinkan ma taageerayaan takoor dadka sababtoo ah waxay yihiin Soomaali.

Su'aasha qoto dheer ayaa ah in Maraykanku uu qof walba ka mas'uul noqon karo iyada oo aan la canaanayn bulshooyinka oo dhan—iyo in hogaamiyeyaasha siyaasadeed ee ugu awoodda badan ay ilaalin doonaan kala soociddaas.

Dadweynaha Soomaaliyeed ee Maraykanka, jawaabtu waxay saameyn doontaa ma ahan oo kaliya meesha ay ku leeyihiin bulshada Maraykanka laakiin sidoo kale kalsoonida fikradda qaran: in xuquuqda, sharafta iyo fursadaha qofka aysan ku xirnayn meesha ay ku dhasheen ama waalidkood ku dhasheen. Qiyaasta bulsho ma aha xadgudubka qaar, sida qiyaasta madaxweynenimada ay tahay in ay ku jirto in awooddeeda lagu dhaqmo si cadaalad ah, xakameyn leh iyo ixtiraam dadka ay u adeegto.

Abdisalam Ali Farah (Biligsey)

Email: [email protected]