Soomaaliya ayaa la sheegay in ay ka digtoonaato, laakiin ma diyaar: fatahaadaha Galkacyo ayaa muujinaya guuldarada diyaar-garowga masiibooyinka

Isbitaallada, suuqyada, dugsiyada iyo waddooyinka ayaa la daadiyay maadaama roobabka El Niño ay muujinayaan farqi khatar ah oo ku saabsan kaabayaasha magaalooyinka, qorsheynta degdega ah iyo awoodda maamulada Soomaaliyeed inay ilaaliyaan dadkooda.

Galkacyo (WDN) — Soomaaliya waxaa lagu wargeliyay inay diyaar garowdo fatahaad culus oo la xiriirta El Niño. Si kastaba ha ahaatee, iyadoo roobab culus ay da'ayaan qaybo ka mid ah Galkacyo, cawaaqibka ayaa muujinaya su'aal aad u walaac leh: maxay digniintu inta badan u timaadaa ka hor masiibooyinka, halka ilaalinta wax ku oolka ah ay u muuqato inay ka dambeeyso?

Wasiirka arrimaha bini'aadantinimada iyo maareynta masiibooyinka Puntland, Abdinasir Haji Yusuf, ayaa sheegay in roobab culus ay daadiyeen xarumaha caafimaadka, suuqyada, hay'adaha waxbarashada iyo waddooyinka Galkacyo, iyagoo carqaladeeyay adeegyada dadweynaha ee muhiimka ah iyo inay ka tageen biyo badan oo taagan magaalada.

Xaaladda ayaa si gaar ah u walaac leh maadaama fatahaaddu ay reportedly keentay in musqulaha iyo xarumaha kaydinta biyaha ee guryaha ku yaal xaafadaha ay ka buuxsamaan biyaha fatahaadda. Tani waxay abuuraysaa xaalado keeni kara in biyaha la wasakhoobo, cudurro faafaan iyo in bulshooyinka horey u nugul ay halis dheeraad ah ku jiraan.

Wasiirku wuxuu Galkacyo ku tilmaamay degmada ugu xun ee ay saameeyeen roobabka dhawaanahan ee Soomaaliya wuxuuna ka digay in xaaladdu ay ka sii dari karto. Wuxuu codsaday ururada bini'aadantinimada ee ka howlgala Puntland iyo meelo kale oo dalka ah inay bixiyaan caawimaad degdeg ah, gaar ahaan si loo caawiyo in biyaha urursan laga saaro magaalada.

Digniintiisa waxay u baahan tahay fiiro gaar ah. Laakiin sidoo kale waxay kor u qaadaysaa su'aal weyn oo ku saabsan awoodda Soomaaliya inay saadaasha u beddesho ilaalin wax ku ool ah ka hor inta aan nolosha, nolol-maalmeedka iyo adeegyada muhiimka ah halis gelin.

Digreetooyinka hore ma yihiin beddelka diyaar-garowga

khataruhu ma ahayn kuwo gebi ahaanba la filan waayey. bisha Sebtember, hay'adda cuntada iyo beeraha ayaa ka digtay in xoojinta xaaladaha el Niño iyo saadaasha roobabka ka sarreeya caadiga ah ay kordhinayso khatarta fatahaad weyn inta lagu jiro xilliga Deyr ee Soomaaliya ee Oktoobar–Diseembar. xafiiska qaramada midoobay ee yareynta khatarta masiibooyinka ayaa sidoo kale iftiimiyay suurtagalnimada fatahaad daran iyo baahida loo qabo tallaabooyin hore, qorsheyn xooggan oo ka guuritaan ah, iyo diyaar-garow caafimaad iyo nadaafad

hay'adda maaraynta masiibooyinka Soomaaliya (SODMA) ayaa sidoo kale abaabushay hawlo diyaar-garow qaran oo ka dhacay Muqdisho dhamaadka Sebtember, oo ay ku jiraan jimicsi tijaabo ah oo loogu talagalay in lagu tijaabiyo isgaarsiinta digniinta hore, isku-dubaridka hay'adaha iyo mobilization-ka caawimada degdega ah. mas'uuliyiintu waxay qireen in digniinta ay tahay in lagu turjumo go'aano waqtigooda ku habboon iyo tallaabooyin wax ku ool ah

Si kastaba ha ahaatee, xaaladaha la soo sheegay ee Galkacyo waxay muujinayaan farqiga ka dhex dhici kara aqoonsiga khatarta iyo diyaarinta bulshooyinka si ay u adkeeyaan.

digniin ma nadiifinayso waddo fatahaad ah, ma ilaalinayso isbitaalka, ma furi doonto waddo xiran ama ma joojinayso biyaha wasakhaysan inay guryaha galaan. diyaar-garowgu wuxuu u baahan yahay kheyraad, kaabayaasha, isku-dubarid iyo tallaabo ka hor intaan roobku imaan.

fatahaaddu kaliya ma caddeyneyso in digniin kasta ama tallaabo diyaar-garow ah ay fashilmeen. laakiin waxay keentaa su'aalo sax ah oo ku saabsan in awoodda daadinta magaalada, hababka jawaabta degdega ah iyo ilaalinta adeegyada muhiimka ah ay ku filnaayeen khataraha la saadaaliyay.

Arrin qaran, ma ahan oo kaliya masiibo Puntland

Dhibaatooyinka Galkacyo waa in ay ka walaacaan dhammaan maamulada Soomaaliyeed, oo ay ku jiraan dowladda federaalka ee Muqdisho.

Meelaha Soomaaliya oo dhan, awoodda lagu maareeyo fatahaadaha ma ahan oo kaliya ku xiran dhawaaqyada degdega ah laakiin sidoo kale qorsheynta magaalooyinka, nidaamyada biyaha, maaraynta qashinka, adeegyada caafimaadka ee la isku halayn karo, maalgelinta degdega ah iyo waajibaadka si cad loo qeexay oo u dhexeeya dowladda federaalka, dowlad goboleedyada iyo maamulada degmada.

Meelaha nidaamyadani liitaan, xitaa roobabka xilliyeed ee la saadaalin karo waxay noqon karaan xaalad degdeg ah. Biyaha ayaa ku urursan waddooyinka, waddooyinka gaadiidka ayaa noqda kuwo adag in la isticmaalo, xarumaha caafimaadka ayaa wajahaya carqalad, iyo guuldarada nadaafadda ayaa kordhinaysa khatarta cudurrada.

Dhibaatadu waxay si gaar ah u tahay mid culus meelaha magaalooyinka si degdeg ah u koraya halkaas oo kaabayaasha aysan la jaanqaadi karin kororka dadka. Iyadoo aan la helin nidaamyo biyo-mareen oo waxtar leh iyo nidaamyada biyo iyo nadaafad oo si habboon loo ilaaliyo, roobab culus ayaa ku dhici kara xaafadaha iyo xarumaha muhiimka ah ee dadweynaha.

Waa in aan si degdeg ah loo soo gabagabeeyo in dhammaan dowlad goboleedyada federaalka iyo Muqdisho ay si siman u diyaarsan yihiin. Awoodahooda iyo jawaab celintooda way kala duwan yihiin. Si kastaba ha ahaatee, khataraha Galkacyo wajahayso waxay muujinayaan caqabadda qaran ee ballaaran: in hay'adaha dadweynaha ay awoodaan in ay beddelaan digniinaha hore ee tallaabooyin ka hortag ah oo dhulka ka jira.

Muqdisho iyo magaalooyinka kale ee khataraha fatahaadaha leh, casharka waa mid aan la dafiri karin. Maareynta masiibooyinka ma bilaabato oo kaliya ka dib markii waddooyinka ay hoos u dhacaan iyo dadka deggan ay codsadaan caawimaad. Waa in ay ka mid noqotaa aqoonsiga hore ee xaafadaha khatarta sare leh, dayactirka biyo-mareenka, ilaalinta isbitaallada iyo dugsiyada, qorsheyaasha badbaadada, sahayda degdega ah iyo qorshayaasha lagu haynayo adeegyada muhiimka ah ee shaqeynaya.

Khatarta caafimaadku waxay ka dhici kartaa roobka ka dib

walwalka degdegga ah ma xaddidna waddooyinka fatahaadda. warbixinta ku saabsan ka-soo-baxa musqulaha iyo xarumaha kaydinta biyaha guryaha ayaa kor u qaadaya walaac weyn oo ku saabsan caafimaadka bulshada.

marka qashinka iyo biyaha fatahaadda ay isku dhafan, ilaha biyaha cabitaanka ayaa noqon kara kuwo wasakhaysan, halka biyaha taagan iyo nidaamyada nadaafadda ee dhaawacmay ay abuuri karaan xaalado ka qayb qaadan kara faafitaanka cudurrada biyaha ku faafa. carruurta, dadka waaweyn, qoysaska barakacay iyo dadka leh helitaan xaddidan oo daryeel caafimaad ayaa si gaar ah u nugul.

marka sidaas darteed, hay'adaha waa in ay u arkaan ka saarista biyaha sidii faragelin caafimaad oo degdeg ah, ma ahan oo kaliya hawl nadiifin degmo. dowladda Puntland, maamulka deegaanka Galkacyo iyo la-hawlgalayaasha gargaarka bini'aadamnimo waa in ay isku dubaridaan ka saarista biyaha taagan, qiimeeyaan dhaawaca ka soo gaadhay xarumaha caafimaadka iyo iskuulada, baaritaan ku sameeyaan ilaha biyaha laga yaabo in ay wasakhaysan yihiin, iyo bixinta biyo ammaan ah iyo taageero nadaafadeed halka loo baahdo.

dadka deggan waa in ay helaan tilmaamo cad oo ku saabsan ka fogaanshaha biyaha fatahaadda iyo isticmaalka biyaha cabitaanka ammaan ah.

kooxaha degdega ah sidoo kale waa in ay aqoonsadaan qoysaska iyo xaafadaha ugu khatarta badan iyo in la hubiyo in gargaarku gaadho dadka guryahooda, nolol maalmeedkooda ama helitaanka daryeel caafimaad ay saameeyeen.

Ka jawaabista degdega ah ilaa mas'uuliyadda

codsiga wasiirka ee gargaarka degdega ah waa muhiim, laakiin kaliya gargaarka bini'aadamnimo ma xallin karo daciifnimada dhismaha ee oggolaanaysa roobab culus inay carqaladeeyaan magaalada oo dhan.

Puntland iyo maamulada kale ee Soomaaliyeed waxay u baahan yihiin maalgelin joogto ah oo ku saabsan kaabayaasha daadadka, qorsheynta horumarinta magaalooyinka, nidaamyada nadaafadda iyo awoodda ka jawaabista masiibooyinka. hay'adaha federaalka waa inay taageeraan isku-duwidda iyo diyaar-garowga guud ahaan xeerarka, halka la-hawlgalayaasha caalamiga ah ay ka caawinayaan maalgelinta tallaabooyin wax ku ool ah oo yareeya khatarta ka hor inta aan masiibooyinka dhicin.

mas'uuliyadda dadweynaha ayaa sidoo kale muhiim ah. maamulka waa inay isgaarsiiyaan waxa la saadaaliyay, tallaabooyinka ka hortagga ah ee la qaaday, halka jawaabtu ka gaabisay iyo waxa isbedelaya ka hor roobka weyn ee xiga. qiimeyntan waa inay aqoonsato horumarin dhab ah halkii ay ka noqon lahayd hawl lagu eedeeyo.

casharka ugu weyn ayaa ah in diyaar-garowga masiibada lagu cabbiro waxa dhaca dhulka—ma ahan tirada shirarka la qabtay, digniinaha la bixiyay ama qorshayaasha la daabacay. Soomaaliya ma awoodi karto nidaam ay digniinaha waqtigooda yihiin laakiin ilaalintu ay timaado goor dambe.

Daadka Galkacyo waa inuu noqdaa digniin qaran. Puntland waxay u baahan tahay caawimaad degdeg ah si loo xalliyo masiibada degdega ah, halka dowladda federaalka, dowlad goboleedyada federaalka iyo maamulada deegaanka ay tahay inay wajahaan daciifnimada kaabayaasha iyo hay'adaha taasoo ka dhigaysa khataraha cimilada la saadaalin karo kuwo waxyeelo badan leh.

Roobku wuxuu ugu dambeyntii joojin karaa. laakiin haddii Soomaaliya aysan wax ka qaban casharrada ay muujisay daadkan, saadaasha xigta waxay keeni kartaa isla digniinahaas, isla codsiyada caawimaad iyo isla carqaladihii la hortagi karay.

Digniinta hore waxay badbaadisaa nolosha kaliya marka ay horseeddo tallaabooyin hore. Soomaaliya, kala soocitaankani ma ahan mid aragti ah—waa imtixaanka haddii dowladuhu ay ka ilaalin karaan dadkooda ka hor inta aan masiibo dhicin.

WardheerNews