Argagixisadu ma laha xuduud: Kenya waa in ay diido in Al-Shabaab ay helaan meel ammaan ah

Abdiyow, bisha Agoosto, Wasiirka Amniga Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed, Osman Isaaq Maxamed, ayaa Kenya ku booriyay inay qabato oo ay u soo dhiibto Madaxweynaha hore ee Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed, Abdiaziz Laftagareen, si loogu soo celiyo Soomaaliya. Maxamed ayaa ku eedeeyay in xoogagga taageersan Laftagareen ay xiriir la leeyihiin Al-Shabaab.

Kenya weli ma aysan faahfaahin sida ay u maareeyeen codsigaas. Maxaa Nairobi su'aashaas uga tagtay jawaab la'aan?

Maxaase ka dhigan aamusanidaas sida Kenya ula dhaqanto dowladda federaalka Soomaaliya marka hogaamiye goboleed hore uu khilaaf dhex yaallo?

Eedeynta Maxamed waxay ku saabsan tahay xoogagga taageersan Laftagareen. Codsigiisu wuxuu raadinayay in la qabto oo la soo dhiibo Laftagareen laftiisa. Farqigaas ayaa muhiim ah sababtoo ah eedeyntu waxay khusaysaa koox ka mid ah dadka, halka ficilka la codsaday uu khusayo qof gaar ah. Kenyan iyo Soomaali waxay xaq u leeyihiin inay waydiiyaan haddii Nairobi ay heshay codsi rasmi ah iyo sida ay uga jawaabtay. Su'aashaas waxay taagan tahay tan iyo bisha Agoosto.

10-ka Nofembar, maleeshiyo la tuhunsan yahay Al-Shabaab ayaa weerar ku qaaday siddeed qof oo ku socdaalayay goob dhisme waddo ah oo ku taalla Gobolka Mandera, agagaarka xadka Soomaaliya. Shanta ka mid ah waxay ahaayeen shaqaale dhisme, labo waxay ahaayeen booliis kayd ah, halna wuxuu ahaa darawalkooda. Dhibanayaasha waxay u socdeen shaqo meel ay dadka ka dareemayaan cawaaqibka amni darro.

Keeniya waxay ka ogtahay khibradeeda sababta su'aasha ku saabsan meel ammaan ah ay muhiim u tahay. Al-Shabaab waxay dishay 67 qof xarunta dukaamada Westgate ee Nairobi sanadkii 2013.

Weerarkeedii hoteelka iyo xarunta xafiisyada DusitD2 waxay dishay 21 qof sanadkii 2019. Sanadka 2025, maxkamad Keeniyaan ah ayaa laba nin ku xukuntay 30 sano oo xabsi ah sababtoo ah kaalmada ay siiyeen weerarkii DusitD2.

Kiiskani wuxuu muujinayaa muhiimadda ay leedahay in la eego dadka ka caawiya in la taageero howlgal argagixiso. Maxkamadaha Keeniya ayaa sidoo kale la kulmay doorkaasi.

Jawaabta Nairobi marka la soo qaado walaaca ku saabsan suurtagalnimada xiriirka Al-Shabaab ee dhulka Keeniya waa arrin dan guud ah.

Kiiska Laftagareen sidoo kale wuxuu soo bandhigayaa su'aal ballaaran oo ku saabsan habka Keeniya ay u wajahdo Soomaaliya. Maxaa loogu dhaqmaa si gooni ah maamulada gobollada Soomaaliyeed arrimaha quseeya dalka oo dhan?

Ixtiraamka madax-bannaanida Soomaaliya wuxuu u adeegaa danaha Keeniya. Xiriir ku saleysan wada-hadal toos ah oo lala yeesho Dowladda Federaalka Soomaaliya wuxuu labadaba dalal siinayaa dhinac cad oo go'aanada saameynaya qaran.

Hoggaamiyeyaasha gobollada waxay yimaadaan oo baxaan. Labada dal waxay sii wadi doonaan inay wadaagaan xuduud, ganacsi sameeyaan iyo inay la tacaalaan saameynta amni-darrada. Danahaasi waxay u baahan yihiin xiriir adkeysan kara isbeddelada hoggaaminta gobollada iyo khilaafaadka gudaha Soomaaliya.

Sidoo kale, waxaa jira sabab dhaqaale oo Nairobi ay u qaadato xiriirkaas si dhab ah. Soomaaliya waxay dooneysaa xiriir wanaagsan oo ay la leedahay deriskeeda iyadoo ay ku howlan tahay inay noqoto dal soo saara tamar.

Haddii mashaariicdeeda tamarta ay horumaraan ilaa wax soo saarka, dhaqdhaqaaqa dhaqaale wuxuu ka ballaaran karaa meelaha laga soo saaro saliid ama gaas. Gaadiidka, loojistikada, dhismaha iyo adeegyo kale ayaa dhamaantood arki kara baahi cusub.

Ganacsiyada iyo shaqaalaha Kenyan-ka ah ayaa fursado ka heli kara aagaggaas iyada oo loo marayo xiriir deggan oo ay la leeyihiin Soomaaliya.

Shaqaalaha Kenyan-ka, faa'iidooyinka suurtagalka ah waa kuwo wax ku ool ah. Mashruuc dhisme ayaa abuuri kara baahi loogu qabo farsamayaqaano iyo hawl-wadeeno qalab. Silsilad sahayda oo korodhay ayaa abuuri karta shaqooyin loogu talagalay darawallada, shaqaalaha bakhaarrada iyo khabiiro loojistik ah. Baaxadda iyo waqtiga fursadahan waxay ku xiran tahay sida mashaariicda Soomaaliya u horumaraan. Waxa Kenya ay maanta qaabayn karto waa tayada xiriirka ay u keento mustaqbalkaas. Dal ixtiraama awoodda Soomaaliya ee arrimaheeda gaarka ah ayaa si fiican ugu habboon inuu dhiso xiriir ganacsi oo waara.

Qaanuunkaas ayaa sidoo kale ka shaqeeya meel u dhow xadka. Dadka Mandera waxay leeyihiin dan ku saabsan go'aannada laga gaadho Nairobi iyo Muqdisho.

Awooddooda inay u safraan shaqo, dhaqaan alaab iyo inay furan yihiin ganacsiyada waxay ku xiran tahay qayb ahaan sida labada dowladood u maareeyaan xiriirkooda. Kharashyada xiriir xun ayaa si weyn loogu dareemaa meelaha dadka ka gudbaan xadka ganacsi iyo halka amni darradu ay carqaladeyn karto maalin shaqo oo caadi ah.

Faa'iidooyinka xiriir xooggan ayaa gaari doona bulshooyinkaas iyo ganacsiyada raadinaya inay ka qayb qaataan horumarka dhaqaale ee Soomaaliya.

Keeniya waxay ka faa'iidaysan kartaa xiriir waara oo ay la leedahay dowladda federaalka Soomaaliya marka loo eego heshiisyo gooni ah oo ay la leedahay maamul goboleedyada arrimaha qaran. Taasi waa run marka arrintu tahay amniga, waxaana ay muhiim noqon doontaa maadaama Soomaaliya ay raadinayso maalgelin iyo dhisidda qaybta tamarta.

Codsiga Agoosto waa tijaabo cad oo muujinaysa sida Nairobi u wajahdo xiriirkaas. Wasiirka amniga Soomaaliya ayaa soo jeediyay eedeyn dadweyne oo la xiriirta Al-Shabaab wuxuuna ka codsaday Keeniya inay tallaabo qaaddo.

Bilood ka dib, su'aashu waxay sii jirtaa. Sidee Nairobi uga jawaabtay, maxaase sababay in Keeniya iyo Soomaalida ay sugaan jawaab?

Disclaimer: Aragtida iyo fikradaha lagu muujiyay maqaalkaan waxay si gaar ah u yihiin kuwa qoraaga(yaasha) mana matalaan mowqifka rasmiga ah ee Caasimada Online ama xubnaheeda.