Isgaarsiinta Tigray oo go’day iyo dagaalka galay oo maalintii afraad

Gobolka Tigray ee waqooyiga Itoobiya waxaa ka go’ay adeegyada internet-ka iyo taleefannada, xilli dagaal u dhexeeya ciidamada dowladda federaalka Itoobiya iyo xoogagga Tigray uu galay maalintii afraad, taasoo sare u qaadday walaaca laga qabo in colaadda dib ugu laabato dagaal ballaaran.

Hay’adda NetBlocks, oo la socota xaaladda internet-ka caalamka, ayaa xaqiijisay carqaladda weyn ee ku timid isgaarsiinta gobolka, iyadoo xaaladda dhulka ay adkaynayso in si madax-bannaan loo helo xog dhamaystiran.

Warbixin ay Reuters soo xigatay ayaa sheegtay in afar ilo-wareed ay TPLF ku eedeeyeen inay shirkadaha Ethio Telecom iyo Safaricom ku amartay inay joojiyaan adeegyada isgaarsiinta.

ilo ku dhow TPLF ayaa eeddaas beeniyey, iyagoo sheegay in dowladda federaalka Itoobiya ay mas’uul ka tahay go’itaanka adeegyada.

Dhinaca dagaalka, xoogagga Tigray iyo kooxaha ay isbahaysiga yihiin ayaa la sheegay inay la wareegeen saddex garoon diyaaradeed, isla markaana ay weerarro ka fuliyeen gobollada Canfarta iyo Amxaarada.

Dowladda Itoobiya ayaa dhankeeda sheegtay inay jebisay weerarradaas, balse xaaladda dhabta ah ee garoomada, khasaaraha ka dhashay dagaalka iyo sheegashooyinka labada dhinac ayaan si madax-bannaan loo wada xaqiijin.

Isgaarsiinta oo go’day ayaa sii adkaynaysa helitaanka warar lagu kalsoonaan karo oo ka imanaya goobaha ay colaadaha ka socdaan.

Dagaalka ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay isu-socodka hawada, iyadoo la hakiyey duulimaadyadii magaalada taariikhiga ah ee Lalibela kaddib markii dagaalku ku soo dhowaaday garoonka diyaaradaha.

Dhanka kale, dadka ku nool Tigray ayaa bilaabay inay kaydsadaan raashin iyo sahay kale oo muhiim ah, halka qaar ka mid ah shacabka ay bangiyada kala baxayaan lacag iyagoo ka cabsi qaba in xaaladdu sii xumaato, isla markaana ay adkaadaan helitaanka adeegyada aasaasiga ah.

Go’itaanka taleefannada iyo internet-ka ayaa si gaar ah u saameynaya xiriirka qoysaska, adeegyada lacagaha moobilka iyo awoodda shacabka ee helitaanka macluumaad degdeg ah.

Xaaladda hadda ka taagan Tigray ayaa dib u soo celinaysa xusuusta dagaalkii 2020 ilaa 2022, kaas oo gobolka ka dhigay meel muddo dheer ay ka jireen isgaarsiin la’aan, sahay yari iyo dhibaatooyin baahsan oo dhinaca adeegyada caafimaadka iyo bani’aadannimada ah.

Heshiiskii nabadda ee 2022 ayaa soo afjaray dagaalkaas, hase yeeshee xiisadaha siyaasadeed iyo kuwa amni ee ka dhex jira dhinacyada Itoobiya ayaa weli ah arrimo xasaasi ah.

Dagaallada cusub iyo fiditaanka iska horimaadyada gobollada deriska la ah ayaa walaac ka abuuraya mustaqbalka xasilloonida Itoobiya iyo guud ahaan Geeska Afrika.

Haddii colaadda sii faafto, waxaa suurtagal ah inay saameyn ku yeelato isu-socodka ganacsiga, amniga xuduudaha iyo xaaladda bani’aadannimo ee deegaannada ku dhow goobaha dagaalka.

Si kastaba ha ahaatee, xogta la hayo ma xaqiijinayso in dagaalku si toos ah u gaaray Dowlad-Deegaanka Soomaalida Itoobiya ama uu hadda saameyn muuqata ku yeeshay Soomaaliya.

Si kastaba ha ahaatee Iyadoo xaaladdu weli kacsan tahay, go’itaanka isgaarsiinta iyo wararka iska soo horjeeda ee ka imanaya dhinacyada dagaallamaya ayaa muujinaya baahida loo qabo xaqiijin madax-bannaan, ilaalinta shacabka iyo in dhinacyadu ka fogaadaan tallaabooyin sii hurin kara colaadda.