Itoobiya oo warqad ay QM u dirtay ku shaacisay go’aan xasaasi ah kuna dhowaaqday…

Addis Ababa (Caasimada Online) – Dowladda Itoobiya ayaa maanta oo Jimce ah sheegtay in ciidamada Eritrea ay duullaan ballaaran ku soo qaadeen waqooyiga dalkeeda, isla markaana aysan haysan wax ikhtiyaar ah oo aan ka ahayn inay is-difaacdo, xilli ay sii xoogeysanayaan xiisadaha militari ee u dhexeeya labada dal.

Eedeyntan ayaa ku jirtay warqad uu Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, Gedion Timothewos, u diray Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, taas oo nuqul ka mid ah ay heshay wakaaladda wararka Reuters.

Wasiirka ayaa sheegay in ciidamada Eritrea, oo wata gaadiid dagaal, ay gudaha u galeen dhulka Itoobiya masaafo gaaraysa 60 kiiloomitir, taas oo uu ku tilmaamay xadgudub culus oo ka dhan ah madax-bannaanida dalkiisa.

“Duullaanka ballaaran ee Eritrea ku soo qaadday qaybo ka mid ah waqooyiga Itoobiya waa arrin si cad loo og yahay. Waa fal gardarro ah oo Itoobiya siinaya xaqa ay isku difaaci karto,” ayaa lagu yiri warqadda.

Warqaddan, oo ku taariikheysneyd Khamiistii, ayaa loo diray Wasiirka Arrimaha Dibadda Faransiiska, Jean-Noel Barrot, oo dalkiisu xubin ka yahay Golaha Ammaanka. Sarkaal sare oo Itoobiyaan ah ayaa Reuters u sheegay in sidoo kale loo gudbiyay xubnaha kale ee golaha.

Waa markii ugu horreysay ee dowladda Itoobiya ay si rasmi ah uga hadasho eedeymaha ku saabsan ciidamada Eritrea ee gudaha u galay dalkeeda toddobaadkan, kuwaas oo sare u qaaday cabsida laga qabo inuu qarxo dagaal toos ah oo dhexmara labada dal.

Hadalka Itoobiya ayaa yimid maalmo yar kadib markii labada dal ay jareen xiriirkoodii diblomaasiyadeed, iyadoo dagaallada ka socda gobolka Tigray ay sii murjiyeen xaaladda amni ee xadka.

Eritrea oo diiday eedeynta

Dhanka kale, dowladda Eritrea ayaa Itoobiya ku eedeysay inay muddo sannado ah wadday qorshe dagaal oo ka dhan ah dalkeeda, iyadoo sheegtay in Addis Ababa ay doonayso inay xoog ku qabsato dekedda Casab ee ku taalla Badda Cas.

Wasiirka Warfaafinta Eritrea, Yemane Gebremeskel, ayaa qoraal uu Jimcaha ku baahiyay barta X ku sheegay in dalkiisu uu muujiyay dulqaad iyo is-xakameyn, inkastoo uu ku eedeeyay Itoobiya inay muddo ka badan saddex sano wadday gardarro aan cidina ku soo qaadin.

Yemane ayaa sheegay in khatartaasi ay soo bilaabatay markii madaxda Itoobiya ay sannadkii 2023 ku dhawaaqeen qorshahooda ku aaddan inay helaan marin badeed ay madax-bannaani ku leeyihiin.

Wuxuu ku dooday in dowladda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ay dagaallada hadda socda u adeegsanayso marmarsiinyo ay ku qabsato dekedda Casab, si ay dib ugu hesho marin ay ku gaarto Badda Cas.

Si kastaba, wasiirka Eritrea si toos ah ugama jawaabin eedeynta ah in ciidamada dalkiisa ay gudaha u galeen Itoobiya. Arbacadii ayuu wararkaasi ku tilmaamay qayb ka mid ah qorshe ay Addis Ababa ku doonayso inay ku sharciyeyso dagaal ka dhan ah Eritrea.

Itoobiya ayaa tan iyo markii Eritrea ay xorriyadda qaadatay sannadkii 1993 noqotay dal aan lahayn xeeb, waxaana madaxdeedu muddooyinkii dambe si joogto ah u sheegayeen in helitaanka marin badeed uu muhiim u yahay mustaqbalka dalka.

Hase yeeshee, Addis Ababa ayaa ku adkeysatay in arrintaasi lagu xallinayo wada-hadal iyo hab nabadeed, halka Eritrea ay ka cabsi qabto in damaca Itoobiya uu ugu dambeyn horseedo isku day militari oo lagu qabsanayo dekedaheeda.

Duqeymo iyo qaraxyo cusub

Is-weydaarsiga eedeymaha ayaa ku soo beegmaya iyadoo qaraxyo cusub laga maqlay agagaarka magaalada Adigrat ee gobolka Tigray, halkaas oo maalmihii la soo dhaafay laga soo sheegay dhaqdhaqaaqyo militari oo ay sameynayeen ciidamada labada dal.

Hay’adda Mareykanka fadhigeedu yahay ee ACLED, oo la socota colaadaha, ayaa sheegtay in duqeymo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn lagu qaaday ciidamada Eritrea Arbacadii iyo Khamiistii, xilli ay dib uga guranayeen fariisimo ku dhow Adigrat.

Hay’adda ayaa sheegtay in duqeymahaasi loo maleynayo inay fuliyeen ciidamada Itoobiya, balse weli ma jirto xaqiijin madax-bannaan oo dhammaystiran oo ku saabsan khasaaraha ka dhashay.

Qof deggan Adigrat ayaa Reuters u sheegay Jimcihii in habeenkii iyo subaxnimadii ay maqleen qaraxyo soo noqnoqday oo ka dhacayay meel dhowr kiiloomitir u jirta magaalada.

Goobjoogayaal kale ayaa horraantii toddobaadkan sheegay inay arkeen ciidamo Eritrean ah oo gaadiid militari ku marayay gudaha Tigray, taas oo sii xoojisay walaaca laga qabo in dagaallada Itoobiya ay isu beddelaan colaad goboleed.

Dhanka kale, ciidamada dowladda Itoobiya ayaa maalmihii dambe dib ula wareegayay deegaanno ka tirsan Tigray, oo ay ku jirto magaalada Mekelle, kadib markii xoogagga ka soo horjeeda dowladda ay halkaasi isaga baxeen.

Shirkadda Ethiopian Airlines ayaa sidoo kale ku dhawaaqday inay 11-ka October dib u bilaabi doonto duulimaadyada Mekelle, taas oo muujineysa isku dayga lagu soo celinayo adeegyada caadiga ah ee magaalada.

Xiisad halis ku ah gobolka

Dagaallada cusub ayaa billowday 23-kii September, markii ay isku dhaceen ciidamada federaalka Itoobiya iyo isbaheysi kooxo hubeysan ah oo ka dagaallamaya gobollada Tigray, Amhara iyo Afar.

Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay inay taageerto isbaheysigaasi, balse dowladda Asmara ayaa beenisay eedeynta.

Xiriirka labada dal ayaa maray isbeddello waaweyn sannadihii dambe. Itoobiya iyo Eritrea waxay heshiis nabadeed gaareen 2018, kadib colaado muddo dheer soo jiitamayay, waxaana heshiiskaasi uu Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ku mutaystay abaalmarinta Nobel Peace Prize.

Labada dal ayaa markii dambe iska kaashaday dagaalkii Tigray ee socday intii u dhaxeysay 2020 iyo 2022, markaas oo ciidamada Eritrea ay garab siinayeen dowladda federaalka Itoobiya. Hase yeeshee, xiriirkooda ayaa dib u xumaaday dhammaadkii dagaalkaasi.

Dagaalka Tigray ayaa sababay dhimashada boqollaal kun oo qof, waxaana dagaallada dib u qarxay bishii hore ay noqdeen kuwii ugu cuslaa tan iyo markii heshiis nabadeed lagu soo afjaray colaaddaasi sannadkii 2022.

Xiisadda hadda taagan ayaa dhalisay cabsi hor leh oo ku saabsan xasilloonida Geeska Afrika, maadaama muranka Itoobiya iyo Eritrea uu ku soo beegmay xilli ay gobolka ka jiraan colaado kale iyo loollan sii xoogeysanaya oo ku saabsan marin-badeedka Badda Cas.