Abiy oo qaaday talllaabo culus kadib guushii militari ee Tigray

Addis Ababa (Caasimada Online) – Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa Jimcihii ku dhawaaqay dhismaha maamul ku-meel-gaar ah oo cusub oo loo magacaabay gobolka Tigray ee waqooyiga dalkaas, kaas oo loo xil saaray xasilinta gobolka iyo diyaarinta doorashooyin lagu qabto muddo lix bilood gudahood ah.

Go’aankan ayaa yimid kadib markii ciidamada dowladda federaalka Itoobiya iyo maleeshiyaad taageersan ay guulo waaweyn ka gaareen dagaalladii dib uga qarxay Tigray, iyagoo la wareegay qeybo badan oo gobolka ka mid ah, oo ay ku jirto magaalada Mekelle oo ah caasimadda Tigray.

Dagaalladan ayaa dib u qarxay bishii September, markii Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF) ay hoggaamisay weerarro ka dhan ah dowladda Abiy Ahmed, taas oo dib u soo nooleysay colaaddii dhiigga badani ku daatay ee gobolka ka dhacday intii u dhexeysay 2020 iyo 2022.

Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya ayaa sheegay in maamulka cusub uu shaqeyn doono muddo lix bilood ah, isla markaana waajibaadkiisa ugu weyn uu noqon doono abuurista jawi siyaasadeed oo xasilloon, kaas oo suuragelin kara qabashada doorashooyin xor iyo xalaal ah.

Abiy Ahmed ayaa qoraal uu ku baahiyay bartiisa X ku sheegay in dadka Tigray ay tahay inay ka gudbaan colaadaha soo noqnoqday, si ay u helaan nabad, xuquuqdooda ismaamul iyo fursado horumarineed.

“Si ay u helaan nabaddii muddada dheer ka maqneyd, u xaqiijiyaan xuquuqdooda ismaamul, ugana faa’iideystaan miraha horumarka ee sannado badan aysan helin, dadka Tigray waa inay ka baxaan meertadan colaadeed,” ayuu yiri Abiy Ahmed.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa intaas ku daray in maamulka cusub uu sidoo kale dib u dhisi doono kaabeyaashii dhaqaalaha iyo adeegyada bulshada ee dagaalladu burburiyeen, isla markaana uu gacan ka geysan doono dib u celinta dadka ku barakacay colaadaha.

Dhanka kale, TPLF oo muddo tobannaan sano ah awood weyn ku lahayd siyaasadda Itoobiya, ka hor inta uusan Abiy Ahmed xilka qaban sanadkii 2018, ayaan weli ka hadlin magacaabista maamulka cusub. Afhayeen u hadlay kooxda ayaan si degdeg ah uga jawaabin codsi warbaahintu u dirtay oo ku saabsanaa arrintan.

Gobolka Tigray ayaa weli la daalaa dhacaya saameyntii dagaalkii hore, kaas oo sababay dhimashada boqollaal kun oo qof, halka dad badan ay wajahaan gaajo, barakac iyo burbur baahsan oo soo gaaray adeegyada aasaasiga ah.

Sida ay sheegtay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan qaxootiga, ku dhowaad 750,000 oo qof oo reer Tigray ah ayaa weli ku barakacsanaa gudaha dalka bishii February, iyadoo gobolka uu sidoo kale wajahayo abaaro lala xiriirinayo ifafaalaha cimilada ee El Niño.

Colaadda cusub ayaa sidoo kale sii xumeysay xiriirka Itoobiya iyo Eritrea, oo mar kale gaaray heer aad u hooseeya. Dowladda Addis Ababa ayaa ku eedeysay Eritrea inay taageerto xoogagga fallaagada ah, hase yeeshee dowladda Asmara ayaa beenisay eedeymahaas.

Sidoo kale, Itoobiya ayaa Masar iyo Suudaan ku eedeysay inay taageero siinayaan isbaheysiga hubeysan ee la dagaallamaya dowladda federaalka, balse labada dal ayaa iyaguna iska fogeeyay eedeymaha loo jeediyay.

Xiisadahan ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo in dagaalka Tigray uu ku fido dalalka deriska ah, xilli Geeska Afrika uu wajahayo loollan siyaasadeed iyo mid amni oo sii xoogeysanaya, ayna quwadaha gobolka ku kala aragti duwan yihiin arrimo dhowr ah.

Magacaabista maamulka cusub ayaa sidaas darteed imaaneysa xilli dowladda Abiy Ahmed ay isku dayeyso inay dib u soo celiso xasilloonida Tigray, inkastoo ay weli jiraan walaacyo ku saabsan mustaqbalka heshiiskii nabadeed ee sanadkii 2022 lagu soo afjaray dagaalkii hore iyo suurta-galnimada in colaado hor leh ay dib uga qarxaan gobolka.