Guuleystayaal iyo guuldarayaal iyadoo Beledweyne ay u diyaar garoobeyso fatahaadaha El Niño

(ERGO) – Boqolaal qoysas barakacayaal ah ayaa laga saaray guryahooda ay ku noolaayeen iyaga oo aan kiraynaynin oo ku yaal El Jalle, agagaarka Beledweyne ee gobolka Hiraan ee Soomaaliya, iyada oo milkiilayaasha guryuhu ay sameynayaan diyaar-garowyo ka hor roobabka culus ee El Niño iyo cabsi flood ah.

Milkiilayaasha guryaha ee arrintan khuseeya waxay ku nool yihiin xaafadaha jaban ee hooseeya ee magaalada Beledweyne oo ku dhow webiga Shabelle, oo ay ku jiraan Kooshin, Bundoweyn, Howlwadag, Radar, Kutiimbo iyo Laabka. Waxay dhiseen guryo ku yaal El Jalle, oo ku yaal dhul sare, si ay u helaan hoy kale oo loogu talagalay xaaladaha degdegga ah.

Qoysaska barakacayaashu ee laga saaray ayaa ka cararay colaadda iyo abaarta sanadihii la soo dhaafay. Inta badan waxay waayeen ilaha nololeedkoodii asalka ahaa. Waxay ku jiraan xaalad hoy la'aan ah maadaama roobabka deyrka ay bilaabmeen gobolka.

Salado Abdi Osman ayaa laga saaray 20 Sebtembar guri ku yaal El Jalle oo ay ku nooleyd iyada oo aan kiraynaynin muddo hal sano iyo bar ah. Hooyada 62-jirka ah ee leh 12 carruur ah hadda waxay hoy ka raadsanaysaa geed, iyadoo isticmaashay xaashi caag ah oo aan biyo ka ilaalinaynin.

“Xaaladdu aad bay u adag tahay. Waxaa naloo sheegay in aan ka tagno maadaama flood la filayo. Markaan aragno dhalaalka, waxaan isweydiinaynaa meel aan aadi karno. Waxaan ku nool nahay cabsi joogto ah oo aan haysan hoy,” ayay tiri Radio Ergo.

Qoysaska awooda inay sameeyaan ayaa u guuraya dhul sare si ay uga baxsadaan floods-ka. Laakiin qoyska Salado ayaa ku dhibaataysan helitaanka hoy iyo cunto. Ninkeeda wuxuu helaa shaqooyin aan joogto ahayn oo ah shaqaale dhisme ah oo ku yaal Beledweyne, oo 6 kiiloomitir u jirta, isagoo kasbada wax ka yar $5 maalintii haddii uu shaqo helo.

“Mararka qaarkood ma karinin maalinta oo dhan, carruurtuna waxay cunaan wixii cunto yar ah ee aan helno. Ninkeyga wuxuu ku qaataa maalmo badan oo aan shaqo lahayn marka uu waxba helo, waxaanu seexanaa gaajo,” ayay tiri.

Salado waxay ka carartay Inabaal, oo ku taalla degmada Mahas ee Hiran, kadib dagaal dhex maray ciidamada deegaanka iyo Al-Shabaab. 46 geedood oo qoyskeeda ah, oo ah ilaha ugu weyn ee dakhligooda, ayaa la qaatay Al-Shabaab.

Carruurteeda waxay ka maqnaayeen dugsiga tan iyo markii qoysku ka barakacay 2025 maadaama aysan awoodin inay bixiyaan lacagaha dugsiga ama buugaagta iyo qalinada. Seddex wiil iyo hal gabadh ayaa dugsiga tagay, halka carruurta yar-yar ay aadi jireen fasallada Quraanka.

El Jalle, oo ka fog webiga dhul sare, ayaa noqday meel magangelyo ah xilliyada fatahaadaha. Fatahaadaha sanadihii 2018, 2019 iyo 2023 ayaa barakiciyay boqolaal kun oo qof oo ku sugan Beledweyne, taasoo keentay in dadka deegaanka ay iibsadaan dhul iyo dhisaan guryo kale oo ku yaal El Jalle. Aagga hadda wuxuu leeyahay in ka badan 15,000 guri.

Milkiilaha guryaha Abdiwali Hassan Dir ayaa bilaabay inuu dayactiro gurigiisa ku yaal El Jalle, kadib markii uu ka codsaday qoyskii halkaas ku noolaa inay ka tagaan bilaash. Wuxuu dhisay 2022 kadib markii uu la kulmay fatahado soo noqnoqda iyo baahi uu u qabo meel uu qoyskiisa ku qaato xilliyada degdegga ah.

“Waxaan dhisay qol iyo balakoon weyn si aan halkaas ugu guurno mar kasta oo khatar timaado. Waxaan si gaar ah u daryeelaa guriga mararka qaarkoodna carruurteyda ayaan halkaas ku geeyaa Jimcaha,” ayuu u sheegay Radio Ergo.

Abdiwali, 44, waa macallin dugsiga ah oo helaya $300 bishii si uu u taageero qoyskiisa oo ka kooban siddeed carruur ah. Wuxuu ka baqayaa in si joogto ah uga tagista Kooshin ee magaalada Beledweyne, halkaas oo uu ka shaqeeyo, ay carqaladeyn doonto dakhligiisa iyo waxbarashada carruurtiisa. Guurista ayaa sidoo kale noqon doonta mid ka qaalisan intuu awoodi karo.

Si kastaba ha ahaatee, khibrad hore awgeed, wuxuu ogyahay in isbeddelka ku meel gaarka ah ee El Jalle uu noqon doono mid adag, maadaama kumanaan qof oo ka socda dhammaan qaybaha nolosha ay halkaas isugu imaan doonaan si ay uga fogaadaan fatahaadaha.

“Dadkii ka barakacay khilaafka iyo kuwa ka cararaya fatahaadaha ayaa halkaas isugu imaan doona. Waxaa jiri doona dhibaatooyin badan, carruurtuna waxay waayi doonaan fursad waxbarasho. Noloshu waxay noqon doontaa mid adag qof walba,” ayuu yiri.

Fatahaaduhu had iyo jeer waxay carqaladeeyaan iskuulada, ganacsiyada iyo shaqooyinka Beledweyne. Abdiwali wuxuu sheegay in uusan awoodin inuu lacag kaydiyo xaaladaha degdegga ah, mushaarkiisa macallinimaduna wuxuu joojin karaa marka fatahaaddu dhacdo. Wuxuu ka cararay fatahaad afar jeer wuxuuna ku hoyday gurigiisa El Jalle, kaasoo ku kacay $5,000 in la dhiso.

“Shaqadu way carqaladeysaa, qoysaskuna waxay waayaan dakhligooda iyo hantidooda. Waxaan la wadaagnaa dhibaatada bulshada,” ayuu yiri.

Luul Abdullahi Omar ayaa sidoo kale laga saaray guri ku yaal El Jalle, markii milkiilayaasha guriga ay dib ugu soo laabteen inay degaan bisha Sebtember ka dib markii ay ka tageen Beledweyne iyagoo ka baqaya fatahaad.

Luul iyo siddeedda carruurteeda hadda waxay ku nool yihiin xero barakac gudaha ah oo ku taalla Teedaan. Waxay ku tiirsan yihiin qaraabadood caawimaad, taasoo ka dhigaysa inay la tacaalaan helitaanka cunto, dhar iyo hoy.

“Wiilkaygu wuxuu noo diraa lacag bishiiba, laakiin mararka qaar waxba ma haysto inuu na siiyo. Cinwaanka $50 ma taageeri karo qoys weyn bil gudaheed,” ayay tiri. “Haddii roobku da'o caawa, meel aan u tagno ma hayno. Waxaan haynaa carruur yar yar iyo hoy la'aan.”

Luul waxay sheegtay in tani ay tahay barakacdeedii afaraad tan iyo 2022. Waxay horey u nooleyd sidii xoolo-dhaqato qayb ka mid ah Mahas, halkaasoo ay ku waayeen 150 ari iyo laba geel intii u dhaxaysay khilaafka u dhexeeya ciidamada deegaanka iyo Al-Shabaab intii u dhaxaysay 2022 iyo 2025.