Golaha wasiirada oo go’aan cusub ka gaaray dhaqan-gelinta dastuurka cusub

Muqdisho (Caasimada Online) – Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa xalay ansixiyey qaraar cusub oo lagu dardargelinayo dhaqan-gelinta Dastuurka dalka, kaas oo dhigaya in hay’adaha dowladda ay waafajiyaan shaqadooda qodobbada dastuuriga ah, isla markaana la diyaariyo xeer qeexaya tirada wasaaradaha iyo waajibaadkooda.

Go’aankan ayaa lagu gaaray shir aan caadi ahayn oo uu guddoomiyey Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre, iyadoo goluhu uu magacaabay guddi heer wasiir ah iyo guddi farsamo oo isku dubbarida howlaha la xiriira hirgelinta Dastuurka.

Qaraarka oo ka kooban shan qodob, laguna faahfaahiyey dokumenti laba bog ah oo kasoo baxay Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, ayaa faraya hay’adaha dowladda inay qaadaan tallaabooyinka lagama maarmaanka u ah hirgelinta qodobbada Dastuurka ee aan u baahnayn in marka hore loo sameeyo xeerar kale.

Sida ku cad qaraarka, tallaabadan ayaa looga gol leeyahay in laga fogaado dib-u-dhac iyo firaaq sharci oo ka dhasha hirgelinta Dastuurka, iyadoo la dejinayo hannaan mideysan oo hay’adaha dowladda ku hagaya gudashada waajibaadkooda.

Guddiga cusub iyo xeerka xukuumadda

Golaha Wasiirrada ayaa guddiga heer wasiir u magacaabay inuu hoggaamiyo dardargelinta, isku dubbaridka iyo jadwaleynta howlaha dhaqan-gelinta Dastuurka, isla markaana dabagal ku sameeyo qorshayaasha ay hay’adaha dowladdu fulinayaan.

Guddigan waxaa guddoomiye ka ah Wasiirka Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka, waxaana xubno ka ah wasiirrada Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta, Awqaafta iyo Arrimaha Islaamka, Maaliyadda, Waxbarashada, Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska.

Qodobka afraad ee qaraarka ayaa dhigaya in muddo aan ka badnayn laba bilood lagu diyaariyo hindise-xeerka nidaaminta xukuumadda, kaas oo qeexaya tirada wasaaradaha iyo waajibaadka ay kala leeyihiin.

Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in xeerkan uu noqon doono kii ugu horreeyey ee noociisa ah ee dalka yeesho tan iyo sanadkii 1968-kii, taas oo ka dhigan in dowladda ay doonayso inay qaab sharciyeed cusub u dejiso dhismaha iyo shaqooyinka wasaaradaha.

Hase yeeshee, qaraarka lama shaacin wax tiro ah oo lagu soo koobayo ama lagu kordhinayo wasaaradaha, iyadoo arrintaasi ay qayb ka noqon doonto hindise-xeerka la diyaarinayo.

Sidoo kale, Golaha Wasiirrada ayaa Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka iyo hay’adaha kale ee ay khusayso faray inay dadweynaha la wadaagaan hannaanka dhaqan-gelinta Dastuurka iyo tallaabooyinka laga qaaday hirgelintiisa.

Dhaqan-gelinta dastuurka iyo khilaafka siyaasadeed

Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre oo kulanka ka hadlay ayaa sheegay in Dastuurka cusub uu dhaqan galay, isla markaana fulintiisa loo marayo marxalado kala duwan oo lagu waafajinayo nidaamka maamulka iyo hay’adaha dowladda.

Waxa uu sidoo kale sheegay in xukuumaddu ay ka shaqaynayso sidii sannadka soo socda dalka looga qaban lahaa doorashooyin heer federaal ah oo ku dhisan nidaamka qof iyo cod.

Go’aankan ayaa kusoo beegmaya iyadoo 14-ka Oktoobar ay ku egtahay muddadii lixda bilood ahayd ee loo qabtay dhaqan-gelinta qodobbada Dastuurka ee kala saaraya xilalka wasiirnimada iyo xildhibaannimada.

Guddiga Madaxbannaan ee Dib-u-eegista iyo Hirgelinta Dastuurka ayaa toddobaadkii hore sheegay in xubnaha xukuumadda ee sidoo kale ah xildhibaannada laga doonayo inay kala doortaan labada xil, marka ay dhammaato muddada kala-guurka.

Qaraarka cusub ee Golaha Wasiirrada si gaar ah ugama hadlin tallaabooyinka laga qaadayo xubnaha ay arrintaasi khusayso marka la gaaro 14-ka Oktoobar.

Dastuurka cusub ayaa Baarlamaanka Federaalka ansixiyey 4-tii Maarso 2026, waxaana afar maalmood kaddib saxiixay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isagoo soo afjaray geeddi-socod dib-u-eegis dastuuri ah oo socday muddo ka badan toban sano.

Hase yeeshee, wax ka beddelka Dastuurka ayaa weli xuddun u ah khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dhinacyada mucaaradka, oo ay ku jiraan Puntland iyo Jubbaland, kuwaas oo diiddan hannaanka loo maray iyo isbeddellada lagu sameeyey muddo-xileedyada hay’adaha federaalka.